Vinnan / Greinar

Žunglyndi į vinnustaš

Žunglyndi er algengur sjśkdómur. Ein af hverjum fimm konum og einn af hverjum tķu körlum žjįst af žunglyndi einhvern tķma į ęvinni. Einn af tuttugu fulloršnum žjįist af alvarlegu žunglyndi aš mešaltali. Įlika stórt hlutfall fęr žunglyndi sem er ekki jafn mikiš, svokallaš óyndi. Eins og gefur aš skilja hrjįir žunglyndi lķka fólk sem er ķ fullu starfi.

Įr hvert er hęgt aš gera rįš fyrir žvķ aš žrišjungur allra ķ starfi glķmi viš geškvilla af einhverju tagi, žar er žunglyndi einna algengast. Žunglyndir eru oftar fjarverandi frį vinnu, žeir afkasta ekki jafn miklu og ašrir og lenda oftar ķ slysum į vinnustaš. Vanlķšan žeirra veldur žvķ oft aš žeir hętta störfum.

Hvaš er žunglyndi?

Hafir žś aldrei oršiš žunglynd(ur) eša žekkir engan sem glķmt hefur viš sjśkdóminn getur žér reynst erfitt aš įtta žig į žvi hvaš žunglyndi er og hvaš žaš hefur ķ för meš sér. Ķ lķfinu skiptast į skin og skśrir, okkur lķšur misvel, stundum erum viš nišurdregin, stundum kįt. Įstvinamissir, skilnašur, atvinnumissir eru allt atburšir sem kalla ešlilega į vanlķšan hjį okkur, mismikla. Svonefnd sorgarvišbrögš tengjast slķkum atburšum en ganga oftast yfir į einhverjum tķma žótt dęmi séu um annaš. Vansęld sem ekki į sér engar sżnilegar orsakir er hins vegar annaš mįl. Sé engin greinileg įstęša fyrir žvķ aš manni lķšur illa, okkur finnst sem vanlķšunin ętli engan enda aš taka og aš hśn gegnumsżri allar okkar hugsanir og skyggi į lķfiš, žarf aš taka ķ taumana og mešhöndla vanlķšan okkar eins og hvern annan sjśkdóm.

 

Viš žekkjum mörg einkenna žunglyndis af eigin raun enda hefur žunglyndi įhrif į hegšun okkar, lķšan, hęfni, višhorf og lķkamlega heilsu. Margir hafa flokkaš einkenni žunglyndis sem hér segir:

·         Vonleysi - Kvartaš yfir żmsu, s.s. peningaleysi, vinnuna, hįvaša, umhverfiš, einsemd, skort į įst og umhyggju og erfišleika meš einbeitingu. Žį eru sjįlfsvķgshótanir, sjįlfsvķgstilraunir, aukin sektarkennd, vantraust į eigin getu og grįtur einnig algengt hegšunarmynstur.

·         Einangrun - Draga sig til baka félagslega, tala ekki viš ašra, missa śr vinnu, erfišleikar aš tjį sig og tala viš ašra, minnkuš matarlyst, lįgróma rödd, breytingar į žyngd, sterk tilhneiging til žess aš liggja fyrir uppi ķ rśmi, minnkuš kynferšislöngun, vanręksla um eigiš śtlit og minnkuš įnęgja meš aš gera žaš sem įšur var gaman.

·         Doši - Tómleikakennd, depurš, dofin tilfinning fyrir nįnast öllu, sķžreyta, taugaveiklun, eiršarleysi, leiši, įhugaleysi, finnst sem ašrir hafi yfirgefiš sig eša gefist upp į sér og minnkašur įhugi į samskiptum viš ašra, į kynlķfi, mat, drykk, tónlist, o.s.frv.

·         Skert hęfni - Sķfellt aš vęla eša lįta sér leišast, skert skopskyn, slök skipulagshęfni og vangeta til žess aš leysa śr eša sjį śt lausnir į minni hįttar vandamįlum.

·         Neikvęš višhorf - Lélegt sjįlfstraust, sjįlfsmyndin neikvęš, svartsżni, vonleysi, hjįlparleysi, aš gera rįš fyrir hinu versta, sjįlfsįsökun, sjįlfsgagnrżni, sjįlfsvķgshugsanir.

·         Lķkamleg einkenni - erfišleikar meš svefn (erfitt aš sofna, sofa mikiš eša vakna snemma), kynhvöt ķ lįgmarki, léleg matarlyst, žyngdaraukning eša žyngdarminnkun, meltingartruflanir, hęgšartregša, höfušverkir, svimi, sįrsauki og ašrar įlķka kvartanir eša einkenni .

Įhrif žunglyndis į vinnuna

Žunglyndur mašur getur fariš aš hegša sér undarlega eša er ekki eins og hann į venjulega aš sér. Samstarfsmenn hans geta til dęmis tekiš eftir žvķ aš hann

·         vinnur óvenju hęgt

·         gerir fleiri mistök en hann er vanur

·         getur ekki einbeitt sér

·         gleymir mörgu

·         mętir seint til vinnu og į fundi

·         mętir alls ekki

·         lendir ķ žrasi og rifrildum viš samstarfsmenn sķna

·         į erfitt meš aš deila śt verkefnum til annarra

·         leggur of hart aš sér, eša reynir aš gera žaš

Žunglyndi hamlar einstaklingi til aš vinna markvisst. Sjśkdómurinn getur veriš svo alvarlegur aš viškomandi neyšist til žess aš hętta störfum, stundum tķmabundiš. Žegar vanlķšunin er ekki ķ sinni svörtustu mynd reyna flestir aš harka af sér, jafnvel žótt žeim sé fullljóst aš žeir sinni starfi sķnu ekki eins vel og vanalega. Sé sjśkdómurinn greindur snemma mį komast hjį mjög mikilli vanlķšan og hjįlpa viškomandi aš nį sér į strik mun fljótar en ella.

Geta óvišunandi ašstęšur į vinnustaš valdiš žunglyndi?

Starfiš er okkur flestum fastur punktur og gefur tilgang ķ lķfinu. Į vinnustaš eignumst viš marga okkar bestu vini įsamt góšum kunningjum og velgengni ķ starfi stušlar aš bęttu sjįlfsįliti okkar og andlegri vellķšan. Lķkurnar į žvķ aš fį žunglyndi eru langt ķ frį aš vera eins miklar žegar viš erum įnęgš ķ öruggu starfi en vęri hiš gagnstęša upp į teningnum. Žį er vitaš aš fólk sem hefur misst vinnuna og veriš lengi atvinnulaust er ķ įhęttuhópi meš aš fį žunglyndi.

Žótt vinnan geti vissulega göfgaš manninn getur hśn lķka snśist upp ķ andhverfu sķna. Hér verša nefnd nokkur dęmi um hiš sķšarnefnda: Of mikiš įlag og sķfelld streita ķ starfi, sem bętast kannski viš erfišleika ķ einkalķfi, getur orsakaš žunglyndi. Einhęf störf žar sem fólki gefst ekki kostur į aš nżta hęfileika sķna en valda leiša og starfsžreytu geta aukiš hęttu į žunglyndi. Óvissa um eigin frammistöšu ķ starfi og óörugg atvinna er įvķsun upp į įhyggjur og kvķša. Yfirmenn eša samstarfsfólk sem eru meš stöšugar ašfinnslur ķ žinn garš, kannski svo mikiš aš hęgt sé aš tala um einelti, haf tvķmęlalaust įhrif į lķšan žķna. Slęmar vinnuašstęšur eins og žrengsli, hįvaši, hiti eša kuldi, allt žetta eykur streitu.

Sömuleišis getur žaš valdiš óįnęgju į vinnustaš ef starfsmenn hafa lķtiš sem ekkert um tilhögun vinnu sinnar aš segja. Einhliša įkvaršanir sem sem framfylgt er įn nokkurs samrįšs viš starfsfólk valda pirringi og spennu. Ķ tęknisamfélagi hefur margs konar starfsemi oršiš mun skilvirkari en įšur en samhliša žróuninni koma hįvęrar kröfur um skjótari įkvaršanatöku og fljótari vinnubrögš, og žetta eykur lķka streituna.

Greining į vinnustaš - mikilvęgi samstarfsmanna

Vinnufélagar eru oftast ķ góšri ašstöšu til žess aš veita žvķ eftirtekt ef einn félaginn veršur žyngri ķ lund. Vissulega er erfitt aš fį hann til aš tala um vandann, breytta hegšun og lundarfar, en samt er žaš ótrśleg hjįlp fyrir hann aš finna aš fólki stendur ekki į sama um hann. Umręšurnar gętu lķka komiš žvķ til leišar aš hann ķhugi aš leita sér hjįlpar. Vitaš er aš žvķ fyrr sem žunglynt fólk leitar sér hjįlpar žvķ styttri og įrangursrķkari veršur mešferšin. Stjórnendur og atvinnuveitendur geta einnig rétt fram hjįlparhönd meš žvķ aš sżna hinum žunglynda skilning, veita honum leyfi mešan mešferš varir og aušveldaš honum aš snśa aftur til starfa. Mikilvęgt er aš hafa ķ huga aš flestir geta snśiš aftur til starfa innan fįrra vikna. Margir starfsmenn veigra sér viš žvķ aš segja yfirmönnum sķnum frį žvķ aš žeir séu žunglyndir af ótta viš žaš aš missa starfiš. Allt er viškvęmt undir žessum kringumstęšum og veršur aš bregšast viš ķ samręmi viš žaš, mįlin veršur til aš mynda aš ręša ķ algerum trśnaši.

Mešferš

Mešferšarśrręši viš žunglyndi eru margs konar og veršur ekki fariš djśpt ķ žau hér en tępt į hinu helsta.  Mörgum sem žjįst af ,,mildu" žunglyndi gęti lišiš strax betur eftir aš hafa rętt viš einhvern um vandamįl sķn. Allflestum sem žjįst af alvarlegu žunglyndi mį hjįlpa meš ólķkum mešferšarśrręšum sem lęknar og sįlfręšingar bjóša upp į. Einstaklingsbundiš er hvaša hentar best hverjum og einum. Ķ boši eru lyfja- og sįlfręšilegar mešferšir. Hvoru tveggja eru gagnlegar einar sér en einnig hefur reynst vel sambland af hvoru til aš lękna žunglyndi. Ófįir hafa įhyggjur af žvķ aš verša hįšir žunglyndislyfjum en fyrir žvķ eru engar sannanir. Eins og um marga algenga sjśkdóma eru góšar lķkur į žvķ aš nį bata og geta snśiš heill til fyrri starfa į nż.

Samstarf milli žeirra sem kunna aš koma aš mešferšinni er mikilvęgt, aš mešferšarašilar stilli saman strengi sķna mešan į mešferš stendur og lķka eftir aš henni lżkur. Žįttur atvinnuveitendans veršur sjaldan ofmetinn žegar starfsmašur snżr aftur til vinnu sinnar.

Hvaš er til rįša?

Sérhvert fyrirtęki ętti aš eiga markmiš žar sem kęmi fram hvernig žau stušlušu aš andlegri heilsuvernd starfsmanna sinna. Aušvelt vęri aš tķna żmislegt til. Nefnum tvennt til aš byrja meš: Tilhögun vinnunnar ętti aš vera meš žeim hętti aš hśn minnkaši hęttuna į žunglyndi og öšrum geškvillum. Įętlun um skjót višbrögš viš žunglyndi starfsmanns ętti aš liggja fyrir. Fyrirtęki hefšu af slķkum ašgeršum mikinn hag, heilbrigšir starfsmenn vinna jś betur en žeir sem bera myllustein žunglyndis um hįls sér. Kostnašur vegna lķkamlegra og andlegra veikinda og fjarveru minnkar séu allir starfsmenn fyrirtękja mešvitašir um orsakažętti og fyrstu einkenni sjśkdóma og kvilla af żmsu tagi.

Atvinnurekandi žyrfti einkum aš beina sjónum sķnum aš fjórum meginatrišum:

Aukin mešvitund

Gera žarf öllum innan raša fyrirtękisins grein fyrir mikilvęgi žess aš greina sjśkdóma į byrjunarstigi og hjįlpa samstarfsmönnum sķnum gegnum sjśkdóma, t.d. eins og žunglyndi. Fręšsla um žunglyndi (svo og ašra algenga sjśkdóma) žarf aš nį til allra sviša fyrirtękis, hįrra jafnt sem lįgra. Algeng ašferš til aš mišla upplżsingum er aš dreifa bęklingum og kynna mįlefniš meš veggspjöldum og ķ starfsmannasamtölum. Allir verša aš skilja aš forvarnir og skjót višbrögš gagnast bęši einstaklingum og fyrirtęki, hagur beggja er ķ hśfi.

Fręšsla um heilbrigšismįl

Aš auka žekkingu į andlegu heilbrigši og kenna ašferšir sem minnka streitu gagnast öllum starfsmönnum. Hér mętti nefna kennslu ķ tķmastjórnun, įkvešnižjįlfun og hópefli, allt višurkenndar ašgeršir sem draga śr hęttu į žunglyndi og öšrum geškvillum. Starfsfólk og stjórnendur ęttu aš žekkja fyrstu einkenni żmissa geškvilla og ašstęšur sem auka hęttuna į žvķ aš slķkir kvillar taki sig upp į nż. Mjög mikilvęgt er aš allir geri sér grein fyrir žvķ aš žunglyndi er sjśkdómur sem hęgt er aš lękna og aš tķmabundiš žunglyndi hefur ekki varanleg įhrif į starfsgetu einstaklingsins. Einn žįtturinn ķ stefnu fyrirtękisins um andlega vellķšan į vinnustaš ętti aš huga aš žvķ aš styšja viš bakiš į starfsmönnum sem nįlgast eftirlaunaaldurinn.

Skipulag fyrirtękisins

Hvernig fyrirtęki er skipulagt getur haft įhrif į žaš hvernig starfsfólkinu lķšur andlega. Žar vegur lķkamlegur ašbśnašur į vinnustašnum mest, annaš eru rįšningar, žjįlfun nżliša, umboš til athafna, hversu mikiš eftirlit stjórnendur hafa meš starfsfólki sķnu og žannig mętti lengi telja. Umbętur į žessum svišum munu skila įnęgšara starfsfólki og betri frammistöšu žegar til lengri tķma er litiš.

Sérfręšiašstoš innan og utan fyritękja

Ķ stęrri fyrirtękjum er grundvöllur fyrir žvķ aš hafa sérstakan starfsmann sem beinir sjónum sķnum aš umbótum į vinnuumhverfinu og sinnir fręšslu um žunglyndi og ašra gešręna kvilla. Minni fyrirtęki hafa sjaldnast kost į skķkri tilhögun en gętu ķ stašinn eflt tengsl viš sjįlfshjįlparhópa og įhugamannasamtök sem helga sig barįttunni gegn žunglyndi. Ķ bįšum tilvikum er skżlaus stušningur ęšstu stjórnenda fyrirtękja naušsynlegur svo vel takist til. Fręšsla er ekki dżr žegar tekiš er tillit til heildarhagsmuna fyrirękis og sérhvers starfsmanns.

Sturla Jóhann Hreinsson, BA ķ sįlfręši

Til baka

Prentvęn śtgįfa 

Skošanakönnun

Hefur ślit lķkama žķns mikil įhrif į hvernig žér lķšur meš sjįlfa/n žig ?
Svarmöguleikar

Skrįning į póstlista

Tölvupóstfang
Skrįšu žig į póstlista persona.is til aš fį fréttir og tilkynningar frį okkur ķ framtķšinni.