Žunglyndi / Greinar

Hvaš žarf ungt fólk aš vita um žunglyndi?

Aušvitaš lķšur öllum illa öšru hverju. En ef žér lķšur alltaf illa og žaš hefur įhrif į

·         einkunnir žķnar og skólagöngu

·         samskipti žķn viš vini og fjölskyldu

·         įfengi, fķkniefni og kynlķf

·         hvernig žś stjórnar hegšun žinni

...gęti vandamįliš veriš ŽUNGLYNDI

Góšu fréttrinar eru aš žś getur fengiš lękningu og lišiš brįtt betur. Um žaš bil 4% unglinga verša alvarlega žunglyndir įrlega. Žunglyndi er alvarlegur sjśkdómur sem getur snert hvern sem er, lķka unglinga. Žunglyndi getur haft įhrif į hugsanir žķnar, tilfinningar, hegšun og heilsu.

Flestir sem žjįst af žunglyndi fį hjįlp meš žvķ aš fara ķ mešferš. En meirihluti žunglyndra fęr aldrei žį hjįlp sem žeir žarfnast. Og žegar ekkert er aš gert getur žunglyndi versnaš, varaš lengur og stašiš ķ vegi fyrir žér į žessu mikilvęga skeiši lķfs žķns - žegar žś ert ungur.

Hérna geturšu lesiš hvort žś eša einhver sem žś žekkir žjįist af žunglyndi

Fyrst er gott aš vita aš til eru tvęr tegundir af žunglyndi: sorgmędda tegundin, sem kallast alvarlegt žunglyndi og svo gešhvarfasżki (eša tvķskautaröskun), žar sem mašur er annaš hvort į śtopnu og allt aš žvķ hęttulega kęrulaus eša žį ofbošslega nišurdreginn.

Žś ęttir aš fara til sérfręšings ef žś žekkir til fimm eša fleiri einkenna į sjįlfum žér eša öšrum, ķ meira en tvęr vikur og eitthvert žessara einkenna veldur svo mikilli röskun į lķfi žķnu aš žś getur ekki haldiš venjulegri įętlun:

Žegar žś ert nišurdreginn . . .

·         Žér lķšur illa eša grętur mikiš og žaš bara hęttir ekki.

·         Žś ert sakbitinn aš įstęšulausu, žér finnst žś vonlaus, žś hefur ekkert sjįlfstraust.

·         Lķfiš er tilgangslaust og ekkert gott viršist vera framundan. Žś ert annaš hvort neikvęšur eša tilfinningalaus.

·         Žig langar ekki til aš gera neitt af žvķ sem žś hafšir įšur įnęgju af, eins og aš hlusta į tónlist, stunda ķžróttir, hanga meš vinunum, skemmta žér.  Žaš eina sem žś vilt er aš er vera bara lįtinn ķ friši

·         Žaš er erfitt aš įkveša sig og einbeita sér. Žś gleymir öllu mögulegu.

·         Žś veršur oft pirrašur. Smįhlutir fį žig til aš missa stjórn į skapi žķnu. Žś gerir of mikiš śr hlutunum.

·         Svefnmynstriš breytist. Žś sefur annaš hvort helmingi meira eša įtt ķ vandręšum meš aš sofna. Žś vaknar snemma og getur ekki sofnaš aftur.

·         Žś veršur annašhvort lystarlaus eša boršar mun meira en įšur.

·         Žś ert eiršarlaus og žreyttur.

·         Žś hugsar um daušann, eša žér lķšur eins og žś sért aš deyja eša ķhugar sjįlfsvķg.

Žegar žś ert ķ uppsveiflu . . .

·         Žér lķšur eins og žś sért ķ sjöunda himni.

·         Žś fęrš hugmyndir um allt žaš frįbęra sem žś gętir gert en žaš sem žś getur ekki ķ alvörunni framkvęmt.

·         Hugmyndirnar žjóta fram og aftur um huga žinn, Žś hoppar śr einu umręšuefni yfir ķ annaš og žś talar mjög mikiš

·         Žś ert eins manns skemmtiatriši, alls stašar žar sem žś kemur.

·         Žś gerir of mikiš af villtu eša hęttulegu: žś keyrir of hratt, eyšir of miklum pening, sefur of mikiš hjį o.s.frv.

·         Žś ert svo "tjśnnašur" aš žś žarft varla svefn.

·         Žś ert uppreisnargjarn eša argur og įtt ekki samleiš meš neinu eša neinum, fjölskyldu, vinum eša skóla.

Talašu viš einhvern ef žś hefur įhyggjur af žunglyndi hjį sjįlfum žér eša vini / vinum žķnum. Žaš er til fólk sem getur ašstošaš, t.d:

  • einhvern ķ fjölskyldunni
  • heimilislękni
  • prest
  • nįmsrįšgjafa
  • skólasįlfręšing
  • félagsrįšgjafa
  • einhvern fulloršinn sem žś treystir.

Ef žś veist ekki hvert žś įtt aš snśa žér, leitašu ķ sķmaskrįnni eša 118 til aš fį upplżsingar.

Žaš geta allir oršiš žunglyndir. Žunglyndi spyr ekki um aldur, kyn, kynžįtt eša félagslega stöšu.

Aš vera žunglyndur žżšir ekki aš mašur sé veiklyndur, misheppnašur, gešveikur eša žį aš mašur sé bśinn aš gefast upp. Žaš žżšir aš mašur žarf į hjįlp aš halda, eša mešferš.

Og žaš er ekkert til aš skammast sķn fyrir!

Hvaša mešferš er hęgt aš veita?

Flestum er hjįlpaš meš samtalsmešferš, lyfjamešferš eša hvoru tveggja.

Stutt samtalsmešferš felur ķ sér aš spjalla viš fagmanneskju sem getur hjįlpaš žér til aš breyta samskiptum žķnum, hugsunum eša hegšun, eša öllu žvķ sem stušlar aš žunglyndinu.

Lyf hafa veriš žróuš viš žunglyndi sem er alvarlegt og lamandi. Žunglyndislyf eru ekki "stušpillur" og eru ekki heldur įvanabindandi. Stundum žarf aš prófa nokkrar tegundir įšur en žś finnur žį sem hentar žér best.

Mešferš hjįlpar flestum til aš lķša betur innan fįrra vikna.

Mundu aš žegar vandamįlin viršast of stór til aš takast į viš žau og žś ert bśinn aš vera óhamingjusöm/samur ķ of langan tķma žį ERTU EKKI EINN! Žaš er til hjįlp žarna śti og žś getur bešiš um hana. Ef žś žekkir einhvern sem žś heldur aš sé žunglyndur, žį getur žś hjįlpaš. Hlustašu og hvettu vin žinn aš bišja einhvern fulloršinn um upplżsingar um mešferš. Ef vinur žinn bišur ekki um hjįlp, talašu žį viš einhvern fulloršinn sem žś treystir og viršir, sérstaklega ef vinur žinn hefur minnst į sjįlfsvķg.

Žaš sem žś žarft aš vita um sjįlfsvķg

Flestir sem žjįst af žunglyndi fremja ekki sjįlfsvķg. En žunglyndi eykur engu aš sķšur lķkurnar į sjįlfsvķgi eša tilraunum til žess. Žaš er ekki satt aš žeir sem tali um sjįlfsvķg reyni žaš ekki. Sjįlfsvķgshugsanir, athugasemdir eša tilraunir eru ALLTAF ALVARLEGAR Ef eitthvaš af žessu hendir žig eša vin žinn žį veršuršu aš segja einhverjum fulloršnum frį žvķ STRAX.

Af hverju veršur fólk žunglynt?

Stundum veršur fólk žunglynt eftir einhvern atburš eša skakkaföll ķ lķfi žess, eins og skilnaš, alvarleg fjįrhagsvandręši, įstvinamissi, slęmt heimilislķf eša aš hętta meš kęrustu eša kęrasta.

Eins og meš alla ašra sjśkdóma, žį BARA gerist žetta. Unglingar bregšast oft viš sįrsaukanum sem žunglyndi veldur meš žvķ aš koma sér ķ vandręši meš įfengi, eiturlyfjum eša óįbyrgu kynlķf, klśšra skólanum, vinum og fjölskyldu. Žetta er önnur įstęša fyrir mikilvęgi žess aš fį hjįlp, ĮŠUR en mašur lendir ķ öllu žessu klandri.

Žunglyndi og įfengi og önnur fķkniefni

Margir žunglyndissjśklingar, sér ķ lagi unglingar, lenda ķ vandręšum meš įfengi og önnur fķkniefni. (Įfengi er lķka fķkniefni.) Stundum kemur žunglyndiš fyrst og mašur notar eiturlyfin til aš minnka sįrsaukann. (Žegar til lengri tķma er litiš gera fķkniefnin vandann bara verri!) Stundum hefst fķkniefnanotkunin fyrst og žunglyndiš kemur ķ framhaldi af:

·          fķkniefninu sjįlfu eša

·          skorti į žvķ eša

·          vandamįlunum sem notkunin veldur

Og stundum er ekki hęgt aš greina hvort kom fyrst.

Ašalmįliš er aš finnir žś til žunglyndis og ert neytandi fķkniefna, žį er langbest fyrir žig aš fį hjįlp sem allra fyrst. Hvort vandamįliš sem er getur aukiš hitt og orsakaš enn meiri vandręši eins og žaš aš verša fķkill eša aš falla ķ skólanum. Žś veršur aš vera hreinskilinn um bęši vandamįlin, fyrst viš sjįlfan žig og sķšan viš einhvern sem getur hjįlpaš žér til aš komast ķ mešferš. Žaš er eina leišin til žess aš nį bata og lįta sér lķša betur.

Žunglyndi er alvöru sjśkdómur og getur lęknast ķ mešferš.

Greindu į milli stašreynda og stašleysu

Gošsögur um žunglyndi hindra fólk oft ķ aš bregšast rétt viš vandanum. Algengar rangfęrslur eru:

Gošsögn: Žaš er ešlilegt fyri unglinga aš vera ķ sveiflukenndu skapi. Unglingar verša ekki žunglyndir.

Stašreynd: Žunglyndi er ekki skapsveiflur og getur komiš fram į öllum aldri, lķka hjį unglingum.

Gošsögn: Meš žvķ aš lįta fulloršinn vita ef vinurinn žjįist af žunglyndi er mašur aš svķkja hann. Ef einhver vill hjįlp veršur hann sér śti um hana sjįlfur.

Stašreynd: Žunglyndi lamar orku og žrek og aftrar viškomandi frį žvķ aš verša sér śti um hjįlp. Sannur vinur deilir įhyggjum sķnum meš fulloršnum sem getur hjįlpaš.

Gošsögn: Aš tala um žunglyndi gerir žaš verra.

Stašreynd: Aš tala um tilfinningar sķnar viš góšan vin getur oft veriš fyrsta skrefiš til hjįlpar. Vinįtta, umhyggja og stušningur getur veriš sś hvatning sem žarf til aš fį hjįlp.


Byggt į efni frį Gešheilbrigšisstofnun Bandarķkjanna

Til baka

Prentvęn śtgįfa 

Skošanakönnun

Hefur ślit lķkama žķns mikil įhrif į hvernig žér lķšur meš sjįlfa/n žig ?
Svarmöguleikar

Skrįning į póstlista

Tölvupóstfang
Skrįšu žig į póstlista persona.is til aš fį fréttir og tilkynningar frį okkur ķ framtķšinni.