Kvi / Greinar

Flni

Flni ekkist bi hj drum og mnnum. Flni kallast erlendum mlum fba og er ori dregi af Phobos en a var nafn grskum gui sem vakti mikinn tta hj vinum snum.

slendingum er tamt a tengja flni vi hesta. Taka m dmi af treiatr. Fyrr en varir tekur hesturinn rs n ess a knapinn geri sr grein fyrir hvers vegna. egar hann nr valdi hestinum er treiatrnum haldi fram. leiinni til baka tekur hesturinn sig krk er hann nlgast ann sta ar sem hann var flinn ur. Vanur hestamaur veit hva gera skal og stgur af baki. Segjum sem svo a hann finni gaddavr ar sem hesturinn fldist og fjarlgi hann. San teymir hann hestinn yfir ann sta ar sem gaddavrinn l ur og ltur vel a hestinum. etta endurtekur hann nokkrum sinnum. v nst stgur hann bak hestinum og fer feti. Eftir nokkra hr getur hann greikka spori og a lokum hefur honum tekist a lta hestinn yfirvinna ttann og getur rii honum eins og ekkert hafi skorist lei sem hann veigrai sr vi a fara.

Hva einkennir flni?

Aaleinkenni flni er stugur og raunhfur tti vi kveinn hlut, kvenar gerir ea astur. etta veldur sterkri lngun til a forast a sem ttinn beinist a. Einstaklingurinn veit a ttinn er ktur og raunhfur mia vi raunverulega httu. Hann hlirar sr samt hj gilegum stareyndum og ttinn hjanar. essi lttir bls lfi flni og kemur veg fyrir a hn fjari t af sjlfu sr.

Hinn flni ttast eigin vibrg, hann ttast ttann. Flnin festist sessi v oftar sem hann hlirar sr hj einhverju og a lokum fer hn a stjrna lfi hins flna. Til ess a hgt s a tala um flni verur ttinn senn a valda rskun daglegu lfi og vera yfirdrifinn. er einnig mikilvgt a greina sem hafa getu til einhvers en gera a ekki, fr hinum sem ra ekki vi hluti og framkvma ekki af eirri stu.

Mikilvgt er a gera sr grein fyrir a flni einkennist senn af hugsunum, atferli og lfelislegum vibrgum.

Hin hugrnu vibrg einkennast af hugmyndum um neikvar afleiingar ess sem tekist er vi. Hinum flna finnst hann missa stjrn sjlfum sr og ttast a gera sig a athlgi, falla yfirli ea jafnvel deyja.

Hegunin endurspeglast flttavibrgum og/ea hlirun, "brennt barn forast eldinn".

Helstu lfelislegu breytingarnar sem eiga sr sta samfara flni eru "hrkkva ea stkkva" vibrgin. au einkennast af svita, hitakfi ea hrollkulda, hjartslttarreglu ea rum hjartsltti, andnau ea andrengslum, yfirlistilfinningu og almennri vanlan. Handskjlfti, a vera tregt um tal og hsi rdd eru lka einkenni flni, sem og almenns kva.

a er munur hrslu og flni. Flni raskar lfi hins flna og fjlskyldu hans og hverfur ekki me tmanum. Hn er rkrnn tti sem er bi hamlandi og kallar mefer. Hrsla er hins vegar elilegt vibrag vi yfirvofandi httu ea gnun, hefur ekki hamlandi hrif athafnafrelsi og krefst ekki meferar. Mrk flni og hrslu geta veri ljs, einkum er erfitt a greina mikla hrslu fr vgri flni. Hrsla er algeng meal barna, en truflar ekki daglegt lf og hverfur me tmanum. Flni er hins vegar sjaldgf meal barna.

Helstu tegundir flni

Venja er a greina milli riggja tegunda flni, .e. einfaldrar flni, flagslegrar flni og vttuflni.

Einfld flni tengist kvenum astum ea hlutum. ar m nefna flni tengda hundum, sprautum, vatni, lyftum, flugvlum, veri, tannlkni, rakara og svo framvegis.

Annar flokkurinn er flagsflni og er hn einkum tengd flni vi a tala opinberlega, flni vi a vera innan um flk, a flast samneyti vi hitt kyni, hrslu vi a bora ea drekka veitingastum o.s.frv.

rija flokknum er vttuflni, sem er hrslan vi a vera einn og eiga erfileikum sem tengjast v a fara a heiman. Hinn vttuflni ttast ekki einungis a vera einn berangri heldur er hann oft hrddur vi innilokun. Hann ttast a vera innan um flk, kaupa inn strum verslunum, ba birum, ganga fjlfrnum gtum og torgum, fara kvikmyndahs, leikhs, veitingastai, ferast o.s.frv. ttinn leiir til ess a flk heldur dauahaldi stai sem a telur rugga ea flk sem a getur reitt sig . etta er alvarlegasta tegund flni og egar hn birtist sinni verstu mynd er flk ori a fngum fangelsi n rimla.

tbreisla

slenskri rannskn kom ljs a tla m a 18.500 slendingar su haldnir einhvers konar flni. Algengi sex mnaa tmabili var meira meal kvenna (8,8%) en karla (5,3%). Mestur kynjamunur kom fram meal eirra sem haldnir voru vttuflni, ar sem 3,1% kvenna voru haldnar vttuflni, en 1,7% karla. Einfld flni var algengust meal eirra sem voru aldrinum 30-39 ra, flagsflni aldrinum 40-49 ra og vttuflni aldurshpunum 16-39 ra. essar niurstur sna a flni er nstalgengust slrnna vandkva og kemur nst eftir ofdrykkju.

Flni bera menn ekki torg. Hinir flnu bera harm sinn hlji og fyrirvera sig fyrir a eiga erfitt me a framkvma margt af v sem rum reynist auvelt. eir mta lka skilningsleysi egar eir bera sig upp vi ara.

Flestar rannsknir benda til ess a flni s algengari meal kvenna en karla, en engin augljs skring er v. Ein skring kann a vera a strkar su fremur hvattir til da unga aldri en stlkur. annig yki karlmannlegt af strk a hrast flugur ea skordr og honum er lklega att t a horfast augu vi skorkvikindin, a stlkum list a vera haldnar slkum tta. nnur skring kann a vera s a kvenmenn su hrddari vi a viurkenna tta en karlar.

Uppruni

msar tilgtur hafa veri settar fram um a hvernig flk verur fli og hafa menn einkum beint sjnum snum a remur atrium.

fyrsta lagi m nefna skilyringu. Sem dmi m taka mann sem lokast inni lyftu og kemst ekki t fyrr en eftir langan tma. mean innilokun stendur magnast lffrileg vibrg. gindi og vissa um hvenr hann losni t vera allsrandi. egar maurinn losnar r lyftunni lur honum betur. Eftir essa reynslu ngir a beina huganum a v a festast lyftu til a framkalla smu vibrg og hann fann fyrir egar hann var innilokaur lyftunni. Hrslan vi lyftur getur breist t til svipara astna, svo sem a vera lokaur inni herbergi, ferast me strtisvgnum, lestum og flugvlum og jafnvel til astna sem ekki er hgt a komast fr fyrirvaralaust, eins og a sitja stl hj rakara, hrgreislukonu ea tannlkni. Tplega 60% flinna eru taldir vera flnir ennan htt.

ru lagi getur flni lrst me svonefndu herminmi. ar m hugsa sr mur sem flist hunda eftir a hafa veri bitin unga aldri. egar hn er gangi me barn sitt og hundur verur vegi eirra, hlirar hn sr hj hundinum me v a taka barni fangi, fara yfir gtu, nsta hs ea nstu b. Samtmis vakna lfelisleg vibrg. Barni sem mirin heldur ttingsfast a barmi sr skynjar vibrg og spennu murinnar. egar barni eldist og fer a leika sr ti varar mirin a vi flkingshundum, eir geti biti og barni fengi hundai. gti barni heyrt mur sna segja fr reynslu sinni egar hn var bitin, hva a blddi miki, fr srsaukanum og eim srum sem af hlutust. Smm saman tileinkar barni sr flni murinnar. Um 17% vera flnir ennan htt.

rija lagi lrist flni gagnvart msu sem ber fyrir augu daglegu lfi, sjnvarpi ea bi og v sem sagt er fr ea lesi um a geti veri httulegt. Dmi um etta er maur sem horfir kvikmynd sem fjallar um ltil skordr og kngulr og verur flinn vi r upp fr v.

Flestir hinna flnu fyrrgreindri rannskn gtu raki tta sinn til kveins atburar, egar eim lei illa ea fundu fyrir kva. Einnig var algengt a eir hefu hitt einhvern sem sndi kf ttavibrg og/ea kva vi r astur sem eir ttuust sjlfir.

Mefer

egar tekist er vi flni skiptir mestu a vita hva vikomandi ttast, vi hvaa astur flnin kemur fram og hvaa afleiingar hn hefur. Minna mli skiptir hvers vegna ttinn beinist a einu fremur en ru.

egar flni er mehndlu eru kennd vibrg sem hjlpa flki a bregast vi rttan htt egar a verur hrtt. Eigi a halda flni skefjum vera menn a horfast augu vi a sem flnin beinist a, ekki einungis anga til flnin hverfur, heldur arf a halda fram a horfast augu vi astur sem ur vktu hana. ann htt eru rtt og elileg vibrg fest sessi.

Eirkur rn Arnarson, slfringur

 

Til baka

Prentvn tgfa 

Skoanaknnun

Hefur lit lkama ns mikil hrif hvernig r lur me sjlfa/n ig ?
Svarmguleikar

Skrning pstlista

Tlvupstfang
Skru ig pstlista persona.is til a f frttir og tilkynningar fr okkur framtinni.