Vinnan / Greinar

Vihorf til vinnu

Ftt er manninum elilegra og sjlfsagara en a fara til vinnu, starfa ar kveinn tma og hverfa san aftur til sns heima. essi ttur lfsins er svo sjlfsagur og einfaldur huga okkar a fstir hafa leitt hugann a v a vihorf okkar til vinnu hefur ekki t veri hi sama.

Samflagi er h vinnuframlagi einstaklinganna

ntmasamflagi er tlast til ess a allir vinnufrir menn leggi sitt af mrkum. Velferarrki okkar tma hafa um nokkurt skei haft me sr samkomulag um a hvernig skilgreina skuli hver s vinnufr og hver ekki. Barnalg banna hflegan vinnutma barna, og sumum samflgum er brnum alfari banna a vinna. Einn mlikvari velfer rkja er vinnuframlag barna. v strra sem a framlag er af heildarvinnuframlagi, v vanrara teljum vi samflagi. Ennfremur er samkomulag um a hvaa aldri einstaklingurinn hafi skila samflaginu vinnuframlagi snu. Vinnufrni er miu vi aldur og kveinn lkams? og andlegan roska. ess er vnst a allir eir sem n essum kvena roska hasli sr vll vinnumarkai. Markmi hvers velferarsamflags er a allir geti stunda vinnu. er a svo a eir einstaklingar sem ba vi skerta starfsorku vegna ftlunar eiga takmarkaa mguleika vinnu, vegna ess a a er ekki gert r fyrir ftluu flki hinum almenna vinnumarkai.

Samkomulag um hvenr einstaklingurinn hafi skila snu vinnuframlagi til samflagsins og skuli vkja fyrir sr yngri manni er h aldri, en heilsa og starfsgeta einstaklingsins er ekki notu sem vimi.

a er tali sjlfsagt a flk sem hefur starfsorku og getu finni sr starf vi hfi. eir sem ekki finna sr slkan farveg lfinu en ttu a hafa til ess alla buri eru kallair ijuleysingjar. Dugnaur og srhlfni starfi eru eiginleikar sem samflagi kennir a su skilegir og muni skila sr gri lfsafkomu og hamingjusmu lfi. etta er samt ekki algilt. eim samflgum ar sem egnarnir vinna rotlaust langan vinnudag er ftktin mest. Ef dugnaur og srhlfni eiga a skila sr bttum kjrum arf tkni og menntun a hafa n kvenu runarstigi samflaginu.

Vinnan er bl

Einhverjar elstu skru hugmyndir um vihorf til vinnu er a finna grskum og hebreskum ritum. ar er vinna ekki talin vera einkenni gs lfs heldur bl ea refsing. Hn var ekki endilega af hinu illa, v gegnum vinnu var tali a maurinn gti hloti endurlausn.

rdaga mannkyns er tali a maurinn hafi aeins unni sr til lfsviurvris og a s athfn hafi llu veri sammerkt lfsbarttu villtra dra. egar maurinn fr a temja drin og virkja nttruna var ausfnun mguleg. etta var s bylting lfshttum sem vi kllum landbnaarbyltinguna vi rsa Mesptamu og Austurlndum. Hn hafi fr me sr a ekki urftu allir a veia og safna til lfsviurvris, msir gtu fari a sinna rum strfum. arna var til fyrsti vsirinn a menningu eins og vi ekkjum hana dag. Stttskipt jflag reis, og eir klkustu komust yfir au og mannafla og httu a vinna a daglegum adrttum.

eir einstaklingar sem komust til aus ttu ess kost a sinna rum verkefnum. r athafnir sem ekki krfust lkamlegs lags voru hafnar til vegs og viringar og eim fylgdu vld. eir sem etta gtu veitt sr gtu lka veitt sr annars konar muna, menntun. Undirgefnir egnar skpuu undirstuna a lystisemdum heimsins en fengu ekki a njta eirra. essa run sjum vi v vihorfi til vinnu sem ur var minnst , a vinna var a erfia, f einskis a njta, a njta lystisemda ddi a vikomandi var undaneginn bli erfiis.

egar fram liu stundir uru skilin milli vitsmuna? og lkamlegs starfs gleggri. Hsklar mialda geru skran greinarmun hinum sj frjlsu listum og hinum aumjku inum. Hinar aumjku inir voru stundaar til a framleia daglegar nausynjar, til eirra tldust smar, bartskurur og stun, svo eitthva s upp tali. Hinar sj frjlsu listir voru ikaar til drar andanum. Laun voru aeins greidd fyrir inir en bkviti var ekki askana lti. Aujfrar og kirkja hldu andans mnnum uppi en arir strituu fyrir lfsbjrginni. milli eirra sem unnu me hndunum og eirra sem hugsuu var branleg gj fram tma endurreisnar. tt bkviti vri launa essum tmum, var launu vinna ekki heldur tki til ausfnunar, v fjrfestingar og vaxtatekjur voru bannaar af trarlegum stum. En vinnan var skylda og s skylda byggist skru samkomulagi egnanna, en ekki bkstaf laga. Daglangt strit var hvorki trygging fyrir eignum og aui n agangi a menntun. Menntunin var yfir etta strit og veraldarvafstur hafin, eir sem hana stunduu voru framfri aumanna og kirkju.

Vinnan er gui knanleg

umbrotatmum 16. aldar var vihorf Evrpumanna til vinnu talsvert lkt v sem ur er tala um, vinnan var a gulegri jnustu. stur ess voru m.a. hugmyndir mtmlendakirkjunnar. Lther taldi alla eiga a vinna, inaarmenn, bndur, hugsui og jareigendur. Vinna, hverju nafni sem hn nefndist, var gui knanleg og var fullkomnasta jnustan vi hann. Aeins vel unni verk var gui a skapi, v skyldi maurinn vanda til verka. Kalvn setti fram enn rttkara vihorf til vinnunnar, vinnan var tki til a aga hi illa manninum. eir sem unnu og vxtuu pund sitt vel voru gfugir, rkidmi hr jru sndi a gu hafi eim velknun. Vinnan var a vera gu, skynsamleg og samfelld og einnig hagnt fyrir samflagi. Ijuleysingjar voru taldir okkar, betl var refsivert, og mnnum var skylt a eiga sr fast asetur ar sem eir unnu.

Gui var auur knanlegur og v hlaut n kirkjan a samykkja vaxtatekjur og fjrfestingar. annig uru mtmli Lthers fyrsti vsir a auhyggju ntmans. kjlfar essa var til sttt verslunarmanna og borgara, n atvinnutkifri skpuust og vihorf til rkjandi sttta breyttust. Vihorf essa tma til vinnu mtaist af v a vinna vri gfug, en ijuleysi vri hins vegar lei til gltunar.

Vinnan er markmi sjlfu sr

svipuum tma var anna vihorf til vinnu a ryja sr til rms: A vinnan vri markmi sjlfu sr, a vinnan skyldi vera manninum til ngju og glei, jafnframt v a vera hvatning til afreka og nrra uppgtvana. etta vihorf var anda endurreisnarinnar. Leonardo da Vinci og samtmamenn hans litu vinnu sem lei til a sigra nttruna, skilja nttruflin og gra eim. Vinnan var litin tki til a fra manninn fr hinu drslega a hinu gulega, skapa ri nttru ar sem maurinn ri. etta er sennilega fyrsta skipti sgunni sem hugmyndin um a vegsama vinnu vinnunnar vegna kom fram. etta vihorf tti eftir a breyta hugmyndum um vinnu tt sem vi ekkjum dag. Da Vinci er oft sagur fyrsti ntmaverkfringurinn og a hans verk og framlag hafi komi v til leiar a tkni tengdist hsklunum.

Framfarir fribandinu

En sagan er ekki ll sg. Me inbyltingunni kom vlin sem tk vi msu handverki mannsins. Var vinna handverksmannsins a engu orin, gtu tannhjl komi hans sta? J og nei, tannhjlin tku vi fjldaframleislu en handverki var a listgrein. Nytjalist var atvinnuvegur sem kom fram tmum inbyltingar og egar fram liu stundir uru handunnar vrur a dru fgti, en fjldaframleislan dr aluvara. Vlin gat framleitt en ekki skapa sjlfsttt. Njar starfsstttir komu fram, verkfringar, vlfringar, hnnuir og jafnvel hagfringar. Vlvingin tldi flk r strjlbli til ttblis, til verksmija sem n su fyrst dagsins ljs. Einstaklingurinn var a tannhjli vl sem hann hafi enga stjrn . Verksmijur essa tma hlutgeru starfsflki, rttindi ess voru engin, vinnan var strit n ngju og lfsbarttan hr. Karl Marx kallai etta stand firringu. Fjrmagnseigendur ea borgararnir hldu uppi atvinnulfi og framleislu, en tttaka eirra stjrnmlum kom ekki takalaust. eir ttu vk a verjast gegn alinum sem var sjlfskipaur til stjrnunar. Er fram liu stundir haslai borgarastttin sr vll svii stjrnmla og tryggi ar rtt sinn. Fjrmagnseigendur stuluu a framgangi samflagsins og vihaldi, eir voru gui knanlegir og hlutu v a komast til valda krafti ess. a dr r hrifum aalsins sem essu nja samflagi var orinn fulltri steingeldrar stnunar og ijuleysis.

Karl Marx var einn eirra sem beindi huga snum a hinni nju sttt verkamanna og eim breytingum sem inbyltingin olli samflaginu. Hann gekk t fr eirri meginforsendu a maurinn vri firrtur. Me v var tt vi a einstaklingurinn hefi engin hrif framleisluferli og skiptingu aus. Skrif Karls Marx hfu m.a. au hrif a hi vinnandi flk s a framlag ess var vara sem mtti selja, n essarar vru yri samflagi virkt. Verkfall er ekkert anna en skortur vrunni vinnu og verkamaurinn fkk smtt og smtt rtt til a semja um ver sinnar vru, hann fkk eignarrtt vinnu sinni en ekki framleislunni.

Vinnan ld upplsinga

En aftur kom inbylting og n gerust hlutirnir hratt. Tplega hafi flk alagast nrri tkni og vinnubrgum er au voru orin relt. Maurinn var a alagast breyttri heimsmynd. Ekki hefur a gengi takalaust, ar sem mannskepnan er treg taumi og haldssm eli snu. Vi getum marka upphaf essarar inbyltingar um mija essa ld. Tknivingin ni n ekki aeins til framleislu heldur skapai n vihorf, hugmyndir og arfir. msir vilja nefna essa byltingu upplsingaldina, arir tlvuld og enn arir reindald. a skiptir ekki mli hvaa nafn vi gefum essu tmabili, en eitt er vst a framleisla hefur margfaldast og fleiri n strf hafa skapast en allan tmann ar undan. Starfsval verur flknara me hverju rinu, v a framboi eykst, ur ekkt atvinnutkifri koma fram nstum rlega.

Og enn og aftur verur spurningin um gildi byltinga leitin. Tlvuving og mis nnur ntmatkni sem af msum rtlumnnum var talin af hinu illa, hafi lka fyrirsjanleg jkv hrif. Mnnum var ljst a eir einstaklingar jflaginu sem voru starfsskertir lkamlega ea andlega eygu arna mguleika a notfra sr tknina sta leikni sem annars skorti til starfs.

Vihorf slendinga til vinnu

Af almennri umfjllun um vinnu hr landi virist mega ra a rkjandi vihorf s a a vinnan s braustrit. Ef vi tkum mark dgurrasi vinnum vi meira en arar jir, en berum minna r btum en flestar eirra. slendingar vilja tra v a eir lifi yfirvinnunni en dagvinna fari lfsnausynjar og skatta. a virist vera fjarlg hugmynd essari umru a vinnan geti veitt manninum ngju. a virist sem okkur s mun a tra v a vi vinnum allra ja mest, og sum a hugviti og verksviti rum fremri.

En skyldi lfi slandi einvrungu vera saltfiskur? Vi vitum raun ekkert um a v hvorki hafa vihorf til vinnu veri rannsku hr landi, n a hversu dugleg vi erum a vinna. Dagleg umra gefur lka til kynna a sum strf su merkilegri en nnur, og er oftast horft ytri bna starfsins, laun og vinnuumhverfi. Lkamleg vinna virist ekki vera talin merkileg, rtt fyrir stareynd a ef flk fengist ekki til lkamlegra starfa vru heldur engin nnur strf boi. essi hugmyndafri er sorglega fjarri v vihorfi eftirlitsmannsins Brekkukotsannl Halldrs Laxness, a a vri ekki starfi sem geri manninn merkilegan heldur maurinn sem geri starfi merkilegt.

lit almennings strfum byggist mest staalmyndum og fordmum ar sem kennsla um strf og starfshtti er ekki hluti af almennri menntun.

Erlendar rannsknir um vihorf ntmamannsins til vinnu benda til ess a a tengist afrakstri vinnunnar. Feli starf sr skorun er vinnan markmi sjlfu sr. v einhfara sem starfi er, v lklegra er a vihorfi s a vinnan s lei til tekjuflunar.

Slfri starfs og starfsrgjf

Slvna Konrs

Hugmyndir um mikilvgi aulhugsas starfsvals eru ekki njar af nlinni. Eftir Skratesi er haft: "a er ekki til verugra umruefni en a, hva einstaklingur skuli vera, vi hvaa starfa hann skuli verja lfi snu, og af hve miklu kappi, bi snum yngri rum og efri." etta er hnotskurn a sem slfri starfs fjallar um. Innan slfrinnar hafa rast tvr frigreinar sem bar fjalla um samband manns og starfs; annars vegar er um a ra slfri starfs og hins vegar vinnuslfri. Slfri starfs hefur a umfjllun starfsval, starfsngju og starfsalgun einstaklingsins, en vinnuslfrin fjallar um skipulagningu vinnustum og framleisluttum, samt run starfa.

Saga slfri starfs eins og au fri eru stundu dag hfst um aldamt, er lgfringur Boston a nafni Parsons setti stofn atvinnumilun. Hann vann t fr eirri hugmynd a srhver einstaklingur hefi besta hfni til kveins starfs og vri hann astoaur vi a gera sr grein fyrir eigin hfni leiddi a til farsls starfsvals og ngjulegs lf. Hugmyndir Parsons voru mjg einfaldar og gildi eirra var fyrst og fremst a a slfringar veittu starfi Parsons athygli og fru a rannsaka samband manns og starfs.

Til ess a lsa mtti essu sambandi tti mestu skipta a f fyrsta lagi nokkurn skilning v hvert vri vihorf manna til vinnu, ru lagi v hva ri starfsvali lkra einstaklinga og loks eim ttum sem hefu hrif a a menn hefu vidvl starfi. essar rannsknir hfu svo fr me sr run tkni sem notu er vi starfsrgjf.

hugi og ngja

Vihorf flks til vinnu virast rast mjg af eim forsendum sem ra vali ess starfi, v hvort vali hefur veri vegna huga ea vingunar. eir sem vali hafa af huga einum saman eru lklegir til a lta vinnuna sem markmi sjlfu sr, en hinir sem vali hafa starf vegna ytri vingana eru lklegir til a endurspegla a vihorf a vinnan s einvrungu lei til a afla lfsviurvris.

Fjlmargar rannsknir vsvegar a r heiminum hafa leitt ljs a eir sem velja starf vegna huga starfinu, vegna ess a starfi uppfyllir kvenar krfur sem eir gera og vegna ess a eir ra hfnislega vi starfi, eru ngir. eir sem velja rum forsendum eru ngir og eir eru lklegastir til a hafa skamma vidvl starfi.

essi vitneskja mtar hugmyndafri og aferir sem slfrileg starfsrgjf byggist .

Slfrileg rgjf um starfsval miar a v a astoa flk vi a kynnast eigin hfni, hugasvii, rfum og persnuleika. Me essa ekkingu farteskinu er einstaklingnum san kennt a meta vinnuumhverfi og kanna hvers konar umhverfi henti honum mia vi essa nju ekkingu. Ef vi ltum ann tma lfi flks sem a dvelur vi vinnu, hltur a a vera mikilvgt a vanda til valsins. Vi vinnum a mealtali helming vkutma, og oft lengur. a er v a.m.k. rijungur slarhringsins. Auk ess verjum vi 2/3 vira okkar til undirbnings starfs og til starfs. Vinnan er v s athfn mannsins sem tekur hlutfallslega mestan tma vinnar og hltur v a mta hann og hafa hrif arar athafnir hans.

Mikilvgi vinnu og hrif atvinnuleysis

Rannsknir hrifum atvinnuleysis flk hafa snt fram mikilvgi vinnunnar. Slkar rannsknir sna a langvarandi atvinnuleysi hefur skaleg hrif lf flks, m.a. hefur komi ljs a atvinnulausir segjast missa sjlfsviringu. eim finnst eir vera fyrir samflaginu, missa hrif, gefast upp og telja sig best komna opinberu framfri. annig dregur r sjlfsbjargarvileitni eirra. etta stand hefur einnig fr me sr aukna tni unglyndis og sjlfsmora, fjlskyldur flosna upp og neysla vmuefna eykst. essi dapurlega upptalning er v miur ekki tmandi fyrir a stand sem rkir hj atvinnulausum.

En ar sem ll essi einkenni eru afleiingar atvinnuleysis gti einhver lykta sem svo a atvinnuryggi vri bt flestum ef ekki llum mannsins meinum. En svo einfalt er lfi ekki. Rannsknir gefa tilefni til a tla a vinnan hafi meiri ingu fyrir manninn en vi gerum okkur ljst fr degi til dags.

ri 1930 sendi Freud fr sr riti Undir oki simenningar. Freud bendir a engin nnur starfsemi ea athafnir hafi vlkan mtt sem vinnan til a treysta samband mannsins vi veruleikann og v s vinnan a afl sem skipi einstaklingum fastan og ruggan sess samflaginu. A elska og a vinna su r athafnir sem geri hvern mann a heilsteyptum einstaklingi, og komi ar stin undan vinnunni. Hvernig svo sem Freud hefur komist a essu, er a vst a essi hugmynd er nokkru samrmi vi niurstur rannskna hrifum atvinnuleysis.

Fr v um 1970 hafa slfringar kanna hvaa hrif a hefur egar flk fr ekki vinnu vi a starf sem a hefur jlfa sig til. Niurstur athugana sna a vi slkar astur koma fram svipu einkenni og hj atvinnulausum. essar athuganir undirstrika enn frekar mikilvgi grundas starfsvals og ekkingar manna vinnuumhverfinu og starfsmguleikum.

Athugun v hvaa merkingu flk legi vinnuna sem athfn og hvernig vinnan tengdist sjlfsmynd manna sndi a einstaklingar lgu merkingu athfnina vinnu a hn vri tki til a vihalda kveinni stu samflaginu en einnig skorun um a n lengra. Ennfremur var vinnan talin lei til a halda sjlfsviringu og f viurkenningu og viringu annarra. Starfi sem unni vri skapai flki lka kvena mynd og hlutverk samflaginu. gegnum starfi eignaist flk vini og fkk tkifri til a prfa eigin hugmyndir, tkifri til skpunar og nrrar reynslu. Samkvmt essu gerir flk krfu til ess a vinnan s anna og meira en braustrit sem fullngi einungis frumrfum.

Slfrilegar kenningar um starfsval

Um 1960 fru slfringar a setja fram hagntar kenningar um starfsval og au hugtk sem helst var reynt a skilgreina voru ngja starfi og algun a starfi. essum tma fannst frimnnum vitneskjan um samband manns og starfs vera orin svo traust a n vri nsta skrefi a nta vitneskju vi rgjf um starfsval. r kenningar sem ekktastar eru og njta mestrar hylli slfringa eru n.k. flokkunarkerfi sem taka mi af bi einstaklingnum og vinnuumhverfinu. essar kenningar byggjast eirri hugmynd a srhver einstaklingur s einstakur og a fyrir hvern og einn s til umhverfi ar sem hann geti noti sn til fullnustu. Ennfremur a ni hann ekki a nta starfskrafta sna fullngi starfi ekki rfum hans.

Hva er starfsrgjf?

Slfrileg starfsrgjf er vinna me einstaklinginn eim tilgangi a auvelda honum a taka kvrun um nms? og starfsval. essi vinna byggist annars vegar v a auvelda vikomandi innsn eigin hfni og huga, eigi lfsvihorf og r krfur sem hann gerir til starfsins. Hins vegar miar rgjfin a v a afla upplsinga um einstaklinginn, vinnuumhverfi og nmsleiir og setja etta allt saman skiljanlegt samhengi.

Vi hfum ll hfni til a gera fleira en vi hfum huga . En hitt ber einnig a lta a vi hfum oft huga msu sem vi hfum enga hfileika til a gera. Flestir hafa gaman af tnlist, en mjg fir hafa tnlistarhfileika og enn frri a mikla hfileika a skynsamlegt s a gera tnlist a vistarfi. rgjf er etta tvennt skoa saman og byrja a velja og hafna valkostum ljsi ess. skoum vi r krfur sem einstaklingurinn setur fram og krfur umhverfisins, samsvrunin er athugu samkvmt slfrilegri kenningu um starfsalgun. Enn er tilokunaraferinni beitt. kemur a v a fjalla um lfsvihorf einstaklingsins. etta er mikilvgur ttur rgjafarferlinu, v koma fram upplsingar sem skerpa r sem fyrir eru. Undir lok rgjafar er san fari a undirba sjlfa kvrunartkuna, og fer n a taka til Teits og Siggu. Skjlstingurinn spyr: "Hva mundir rleggja mr a gera?" Slfringurinn svarar: "Hva finnst r a ttir a gera, mia vi a sem veist nna?"

Slfrileg rgjf vi starfsval er fyrst og fremst mat starfsgetu, hugasvii og eim skilyrum sem einstaklingurinn skir a starfi fullngi, samt kennslu um etta. Slfringurinn vinnur kerfisbundi r upplsingum um einstaklinginn og umhverfi, skrir t hvaa ingu essar upplsingar hafa og hvernig mgulegt er a nta r til a taka kvrun um nm ea starf.

Vinnubrg rgjf byggjast v a slfringurinn setur fram uppbyggingu og form en skjlstingurinn leggur til efniviinn. rangursrk rgjf vi starfsval verur a vera sniin a rfum hvers einstaklings. Ef um er a ra a skjlstingur eigi vi slrnan vanda a etja, verur a takast vi a mefer, annahvort jafnframt rgjf ea ur en til hefbundinnar rgjafar kemur. a fer eftir v hvers konar vanda vikomandi vi a etja hvernig mefer er htta. Ef skjlstingur er hugalaus um vinnu og nm, ea vi rleysi a stra, ea ef um er a ra nms? og starfsvirkni vegna vmu?og/ea fkniefnaneyslu, er skilegt a veita mefer og rgjf jafnhlia. S skjlstingur t.d. unglyndur er starfsrgjf vnleg til rangurs s honum veitt mefer vi unglyndi jafnhlia, en slkum tilvikum er rgjfin mjg hg, getur stai eitt r ea tv. Hr hafa aeins veri nefnd nokkur dmi um vandaml sem komi geta fram rgjf, en s hpur sem vi gern og slrn vandaml a etja og kemur til rgjafar er hlutfallslega mjg fmennur innan ess hps sem leitar slfrilegrar nms? og starfsrgjafar.

Mikilvgi starfsrgjafar

a er ekki hlaupi a v fyrir einstakling ntmajflagi a gera sr grein fyrir v hvar hfileikar hans ntast best og hvaa vinnuumhverfi hentar honum best. Til ess a auvelda starfsfrslu og gera hana agengilega er nausynlegt a hafa agang a greinargum og hlutlgum lsingum strfum og vinnuumhverfi. Mikilvgt er a flk leiti eirrar menntunar sem fellur a huga ess og hfni, en um lei menntunar sem er samrmi vi arfir jflagsins. Tska m ekki ra hr fer eins og veri hefur um hr. Forsp um atvinnumguleika llum starfsgreinum arf a vera agengileg og endurnju u..b. tveggja ra fresti. a er tplega til meiri sun hfileikum og fjrmunum en menntun n atvinnumguleika, nema ef vera skyldi rangt starfsval.

hugi og val starfi

Slvna Konrs

Ltil brn eru sjaldan spur a v hva au tli a vera egar au eru orin str. Allir ekkja strkinn sem tlar a vera slkkviblstjri og stelpuna sem tlar a vera hjkrunarkona. egar essi brn vaxa r grasi hafa hugmyndir eirra breyst. Sennilegt er a framhaldssklarunum su au vegvillt um a hva au vilji starfa vi. Frimenn hafa sett fram msar kenningar um a hvernig fyrstu rin gefi til kynna hva sar veri. Menn eru ekki eitt sttir um a snemma beygist krkurinn a v sem vera vill starfsvali.

sjtta ratugnum setti slfringur a nafni Holland fram kenningu um starfsferil og starfsval. essi kenning segir a val starfi s vsbending um persnuleika einstaklingsins og v er kenningin allt senn kenning um starfsferil, starfsval og persnuleika. Holland tlar kenningasm sinni a koma a gagni vi starfsrgjf me a a markmii a astoa flk vi a velja nm og strf sem veri v til ngju. nverandi mynd segir kenningin a a megi flokka flk me tilliti til sex mismunandi persnugera og a persnuleika flks megi lsa me tilvsun til tveggja ea fleiri essara flokka. Ennfremur megi flokka vinnuumhverfi og lsa v samrmi vi essa sex flokka. Holland setti fram tilgtu um a flk sem er ngt starfi hafi vali starf sem skyldast er hugasvii ess. Samkvmt ankagangi Hollands er hugi einn ttur persnuleikans.

Hvernig er fari a v a skoa huga? Spurningalisti sem binn hefur veri til samkvmt kvenum reglum er samsettur af msum spurningum um a hvort einstaklingnum mist lki vi msar nmsgreinar, tmstundaiju ea starfsgreinar, hafi v enga skoun ea lki ekki. kveinni reglu er beitt vi a reikna t heildarniurstu svaranda og lykta t fr v um a hvernig hugasvi hans ltur t og hvers konar umhverfi hentar mia vi a. v hefur ekki veri svara til hltar hvers vegna kveinn einstaklingur hefur huga einhverju afmrkuu svii en ekki ru. rjr tilgtur eru um etta; a fyrsta lagi s a umhverfi sem mti hugasvi einstaklingsins, a hann veri fyrir hrifum af foreldrum, vinum og skla; ru lagi a einstaklingurinn erfi kvena persnueiginleika sem endurspeglist huga; og rija lagi a hugi mtist af samvirkni umhverfismtunar og erfa. Flestir frimenn hallast n a sastnefndu tilgtunni.

Persnugerir Hollands

r sex persnugerir sem kenning Hollands lsir eru settar fram sem emu er lsa athfnum og hugasvii. au eru eftirfarandi:

1. Persnuger sem einkennist af raunsi
a sem er einkennandi fyrir essa persnuger er a vilja vinna me vlar og tki. Lkamleg vinna fellur eim vel og eir vilja sj mikil afkst. essir einstaklingar eiga erfitt me a tala um tilfinningaleg mlefni, eir eru jarbundnir, haldssamir og allar breytingar vera a vera hagkvmar svo eim falli r ge. etta flk vill a verkin tali en or hafa eirra huga lti gildi.

Dmiger starfssvi: Strf sem leia til reifanlegrar niurstu - Vinna vi a hanna strar vlar ea verkfri - Nota tki sem krefjast vel samhfra fnhreyfinga - Stra nkvmum vlum. Mguleg frni: Vlavinna og hugvitssemi - Strfrihfileiki - Lkamlegur styrkur.

Sjlfsmynd og gildismat: Tilfinningalegt jafnvgi, reianleiki - Raunsi, hagsni, rjska - framfrni, hgvr - Forast a vera svisljsinu - erfitt me a tj tilfinningar snar - Hefbundi gildismat.

Dmi um starfsgreinar: Trsmiur - Bndi - Skgrktarmaur - Flugmaur - Rntgentknir - Dralknir - Jrninaarmaur - Slkkvilismaur - Byggingaverkamaur - Vruflutningablstjri.

2. Persnuger sem einkennist af v a vilja rannsaka
a sem er einkennandi fyrir essa persnuger er a vilja vinna me hugtk og hugmyndir, eir taka hi srtka fram yfir hi hlutlga. essir einstaklingar vilja vinna sjlfsttt og skapa sitt eigi vinnukerfi. etta flk er frumlegt hugsun og ntur allra breytinga og byltinga. a beitir rkhugsun vi kvaranatku en ltur tilfinningarnar ekki hlaupa me sig gnur.

Dmiger starfssvi: Margr og srtk vifangsefni - Leysa rautir me umhugsun - Vinna sjlfsttt - Sinna vsinda? og rannsknastrfum - Rkgreining - Safna ggnum og flokka.

Mguleg frni: Vsindahfileikar - Hfni til rkgreiningar - Strfrihfileikar - Ritleikni.

Sjlfsmynd og gildismat: Sjlfsti - Hldrgni, sjlfsskoun - Framkvmdasemi - Sjlfstraust gagnvart nmsgetu og greind - Frumleiki og skpunargeta - hefbundi gildismat - Forvitni.

Dmi um starfsgreinar: Lffringur - Slfringur - Elisfringur - Lknir - Lyfjafringur - Strfringur - Tlvufringur.

3. Persnuger sem einkennist af listnmi
a sem er einkennandi fyrir essa persnuger er a vilja vinna vi tlkun og tjningu. etta flk rir a skapa, annahvort me orum, tnlist ea leiklist, ea einhverju ru tjningarformi. essir einstaklingar eru mjg vikvmir og skortir sjlfsryggi, vilja n fullkomnun og eru v aldrei ngir me eigi framlag, vilja alltaf n lengra. essu flki lur best vi a vinna sjlfsttt og ef a getur skapa sr sitt eigi vinnukerfi.

Dmiger starfssvi: Semja, skrifa - Skapa listaverk - Sjlfst vinnubrg - Leika hljfri - Tlka.

Mguleg frni: myndunarafl, skpunargeta - Listrnir hfileikar. Sjlfsmynd og gildismat: Sjlfsti, fara tronar slir - Hvatvsi - hagsni og reiusemi - Innsi - Nmi og tilfinningasemi - Dregst a fagurfrilegu gildismati.

Dmi um starfsgreinar: Listakennari - Listamaur - Rithfundur - Ljsmyndari - Hnnuur - Lgfringur - Hljmsveitarstjri - Arkitekt - Bkmenntafringur - Bkasafnsfringur.

4. Persnuger sem einkennist af flagsnmi
a er einkennandi fyrir essa persnuger a vilja vinna ar sem flagslegar umbtur og mannleg sjnarmi f a ra. etta flk er flagslynt og vill vinna hp, v lur vel egar v finnst a vera vinslt og er svisljsinu. etta flk er hvatvst og glalynt og vill leysa vanda me v a tala um hann.

Dmiger starfssvi: Kenna, tskra - Upplsa, leibeina - Ahlynning - Leia umrur.

Mguleg frni: Flagsleg samskipti - Mlskilningur - Hfileikar til a kenna - Frni til a hlusta.

Sjlfsmynd og gildismat: Mann, hugsjnir - Sifri - Httvsi - Gjafmildi - Skilningur - Umhuga um velfer annarra.

Dmi um starfsgreinar: Grunnsklakennari - Hjkrunarfringur - Srkennari - Fstra - Flagsrgjafi - Tmstundafulltri - Kennari samflagsgreinum - Nmsrgjafi.

5. Persnuger sem einkennist af framskni
a er einkennandi fyrir essa persnuger a vilja vinna ar sem eir hafa berandi hrif framvindu mla og hafa mannaforr. essir einstaklingar vilja vinna ar sem miki er um a vera og tk eiga sr sta. eir eiga gott me a tala flk sitt ml, vilja selja hugmyndir og hluti.

Dmiger starfssvi: Selja, kaupa - Stjrnml - Stjrnun - Halda rur - tlanager.

Mguleg frni: Mlska, sannfringarkraftur - Slumennska - Frni mannlegum samskiptum - Leitogahfileikar.

Sjlfsmynd og gildismat: Umhuga um stu sna samflaginu - Framagirni og samkeppni - Flagslyndi - Fyndni og rtugirni - vintramennska og bjartsni.

Dmi um starfsgreinar: Tryggingasali - Starfsmannastjri - Innkaupastjri - Fulltri verslunarrs - Stjrnmlamaur - Markasfulltri - Snyrtifringur - Framkvmdastjri - Flugjnn/flugfreyja.

6. Persnuger sem einkennist af hagkvmni
a er einkennandi fyrir essa persnuger a vilja vinna vel skipulgu umhverfi. essu flki lur illa ef eitthva vnt kemur fyrir starfi. a vill vinna vi smatrii og endurtekningar. etta flk hefur glggt auga fyrir villum, svo sem texta og tlum. a vill sur taka kvaranir um starfi og lur vel a vinna undir stjrn annarra. eir einstaklingar sem engan veginn falla innan essa ema sna einkenni skipulagsleysis og eiga rum erfiara me a skr hugmyndir snar, t.d. a halda dagbkur ea a setjast niur og skrifa ritger, tt hugmyndin a ritger s lngu gerju.

Dmiger starfssvi: Vlrita og flokka - Vinna me skrifstofuvlar - Halda skrr og skipuleggja - Teikna kort og grf.

Mguleg frni: Handlagni - Talnaleikni - Skipulagshfileikar. Sjlfsmynd og gildismat: Samviskusemi og rautseigja - Hagsni - Nkvmni - Gtni - Sjlfsstjrn - haldssemi.

Dmi um starfsgreinar: Endurskoandi - Bkhaldari - Prfarkalesari - Ritari - Tlfringur - Gjaldkeri - Slumaur verslun - Matsmaur - Tmavrur.

a er sjaldgft a einstaklingur falli aeins innan eins ema, allflestir einkennast af tveimur en sjaldgfara er a flk falli innan fleiri ema. Vi skulum taka nokkur dmi.

Ef maur fellur innan ema raunsis og rannskna er lklegast a hann veri ngur me a vinna vi tknistrf. Einhver rekur sjlfsagt augun a a kvei misrmi er milli essara persnugera. Hvernig getur sami maur bi veri haldssamur og byltingarsinnaur? Hann getur a auvita ekki. Ef ema raunsis er rkjandi hj honum eru tknistrf sem ekki krefjast stugra vsindaikana lklegri til a henta og eru allar lkur a hann s haldssamur, en ef ema rannsakanda er rkjandi er einstaklingurinn lklegri til a njta sn vi vsindastrf, svo sem verkfri, og eru lkur a vikomandi s byltingarsinnaur. Lklegast er a s sem fellur innan ema rannsakanda og listnmis veri ngur me a vinna vi fri? og vsindaikun sem tengist ru en tkni. Starf slfringa er dmiger blanda af essum emum, ar sem slfrin byggist srtkum kenningum og rannsknum og niurstur arf a tlka. N, en slfringar vinna me flk, miki rtt. S vinna byggist rannsknum. Slfringur sem hefur huga innan flagsnmis er hins vegar lklegur til a vilja frekast vinna a rgjf og mefer og lta ara um rannsknir og kenningasm.

Einstaklingur sem fellur innan ema listnmis og flagsnmis er lklegur til a vera ngur strfum eins og kennslu og rgjf. arna fer saman a vinna mjg ni me flk og a tlka or og athafnir, samt v a tlka kennsluefni. Hr gtir einnig nokkurs misrmis milli lsinga persnugerum, ar sem ann listnma skortir sjlfsryggi en s flagslyndi er ruggur me sig. essu tilviki er horft a ema sem er rkjandi og strf skou me tilliti til ess.

S sem fellur innan ema framskni og hagkvmni er lklegur til a vera ngur viskipta? og verslunarstrfum. Heimur viskipta og verslunar bur metor og mannaforr, en einstaklingur sem haslar sr vll v svii verur einnig a hafa olinmi til a fara yfir einhfar talnarunur og skrslur, halda skrr og skipuleggja. Enn gtir misrmis persnulsingum, framskni einstaklingurinn vill stjrna en s hagkvmi vill helst ekki taka tt stjrnun og kvrunum. Hr gildir a sama og a ofan er greint egar slks misrmis gtir. Dmigert starf fyrir ann einstakling sem hefur hagkvmni rkjandi er endurskoun. er a bkhaldskerfi og lgin sem setja reglurnar og skipulagi. En endurskoandinn, sem er srfringur, hefur flestum tilfellum mannaforr og tekur kvaranir t fr niurstum vinnu sinnar. Dmigert starfssvi eirra sem hafa framskni rkjandi er bankastjrnun, slku starfi eru mannaforr og kvaranataka berandi ttir, en etta hvort tveggja byggist skrslum og treikningum.

msar samsetningar essara persnugera eru annig a erfitt er a samrma r vinnumarkai. Sem dmi um slkt er samsetning ema listnmis og ema hagkvmi. a er erfitt a gera sr hugarlund hvernig mgulegt er a finna einkenni sem svara til essara ema einu og sama starfi. getur tmstundaija komi til hjlpar, vi getum hugsa okkur einstakling sem ntir hagkvmni til starfa skrifstofu, t.d. vi almenn bkhaldsstrf, en stundar san listnmskei, syngur kr ea yrkir lj.

Starfsngja og vinnuumhverfi

Slvna Konrs

ntmasamflagi er mikil hersla lg a mgulegt s a selja mnnum ngju, hamingju og jafnvel lfshamingjuna sjlfa. sjaldan birta viku? og mnaarrit spurningalista sem eiga a segja okkur hversu ng vi erum me lfi og tilveruna. Auglsendur vilja f okkur til a tra v a aukin neysla skapi ngju. Svo eru eir sem reyna a pranga inn okkur njum lfsstl og ankagangi. ngja hins daglega lfs virist v vera harla flkin og margur m hafa sig allan vi a n skotti njasta patentinu sem leysir okkur r lingi leians.

llu essu rti er sjaldan minnst ngju starfi. daglegri umfjllun virist annahvort a hn eigi bara a koma sjlfkrafa ea skipti engu mli. Starfi gerir krfur til okkar um a vi hfum kvena hfileika til a inna a af hendi. Vi reynum a finna a starf sem fellur a huga okkar og hfileikum, en tt vi finnum slkt starf er ar me ekki sjlfgefi a starfi veiti ngju, v vi gerum lka krfur til vinnuumhverfisins. Til ess a tskra etta nnar arf a byrja v a ra aeins um hfni.

Hfni

Hfileiki ea hfni er slrnn eiginleiki sem slfringar lykta um t fr leikni manna. etta ir a a er ekki hgt a skoa essa eiginleika beint, frekar en hugasvi og persnuleika, heldur er lykta um t fr kveinni hegun flks. essi hegun er t.d. frammistaa vikomandi hfnisprfi ea greindarprfi, ea hvernig vikomandi svarar spurningum hugaprfi ea persnuleikaprfi. Hver og einn hefur kvena samsetningu hfni, menn eru mismunandi handlagnir og mismunandi orhagir svo eitthva s nefnt. Til eru einstaklingar sem eru svo klaufskir a vi tlum um a eir hafi umalputta hverjum fingri, arir eru svo ortpir a eir geta vart komi hugmyndum snum framfri, enn arir virast "geta allt".

a er algeng skoun a eir sem eigi auvelt me a lra strfri eigi erfitt me tungumlanm og a eir er auvelt eigi me mlanm skilji vart strfri. Til er flk sem etta vi um en a er ekki algengt. Vi getum gengi t fr v sem vsu a allir vilji starfa vi a sem eir geta gert best, en ef vi tlum okkur a leita a starfi t fr hfileikum okkar einum gti s leit teki okkur allt lfi. almennu nmi kynnumst vi hfileikum okkar a vissu marki, en a er ekki fyrr en srhfu starfsnmi, svo sem innmi og hsklanmi, sem vi kynnumst starfshfileikum okkar til nokkurrar hltar. Nemandi sem kveur a fara trsmanm og kemst a v a hann getur ekki handleiki smatl og v sur sett sptur saman hornrtt ea unni eftir vinnuteikningum er illa vegi staddur. Hann getur ekki anna en horfi fr nmi og byrja leitina n. Ef trsmaneminn hefi fari til rgjafa, vru allar lkur v a hann hefi lrt a gera sr grein fyrir takmrkunum snum. Hann hefi lka geta lrt hvaa svii hann vri frastur og tengt saman huga sinn og frni.

Srhvert starf krefst kveinnar hfni, og ef einstaklingurinn br yfir slkri hfni er hann lklegur til a leysa starf sitt vel af hendi og mtir annig krfum vinnuumhverfisins.

Krfur einstaklingsins til vinnuumhverfisins eru ekki sur mikilvgar en krfur ess til einstaklingsins.

Hvaa krfur gerum vi til vinnuumhverfisins?

byrjun sjunda ratugarins var hafin rannskn vi Minnesotahsklann vinnualgun flks. Tilgangur rannsknarinnar var a bera kennsl tti sem tengdust starfsngju og vidvl einstaklinga starfi. upphafi var ekki sett fram nein kenning, heldur var kvei a greina miss konar vinnuumhverfi og athuga hvaa einkennisttir vru ar til staar sem styrktu vidvl og ngju manna starfi. Eftir v sem rannsknarvinnuna lei mtti sj a kvein reglubundin tengsl voru milli essara einkennistta vinnuumhverfisins og starfssvia. Mismunandi starfsstttir ruu einkennisttunum forgangsr sem var srkennandi fyrir hverja og eina starfssttt. Prfanir essum tengslum fru annig fram a flk var bei um a raa forgangsr setningum sem vsuu til kveinna einkennistta. essar setningar eru slenskri ingu:

1. Hfileikar mnir koma a notum.
2. Mr finnst g sj einhvern rangur af starfinu.
3. g get alltaf haft eitthva fyrir stafni.
4. Starfi bur upp tkifri til a komast betri stu.
5. g get sagt rum fyrir verkum.
6. Fyrirtki framfylgir reglum snum af sanngirni.
7. Laun mn eru sambrileg launum annarra starfsmanna.
8. Auvelt er a vingast vi samstarfsflki.
9. g get prfa mnar eigin hugmyndir.
10. g get unni einn.
11. g arf ekki a gera neitt sem mr finnst vera siferilega rangt.
12. g hlt viurkenningu fyrir starfi.
13. g get teki sjlfstar kvaranir.
14. Starfi veitir atvinnuryggi.
15. g get ori rum a lii.
16. g kemst lit.
17. Yfirmaurinn stendur me starfsflkinu gagnvart stjrnendum.
18. Yfirmaurinn segir starfsflkinu vel til.
19. Starfi bur upp daglega tilbreytingu.
20. Vinnuskilyri eru g.

essar tuttugu setningar sem vsa til einkenna vinnuumhverfi flokkuu tttakendur rannsknarinnar sex flokka, sem vi kllum starfskosti. essir flokkar eru:

1. rangur (setning 1 og 2).
2. gindi (setning 3, 7, 8, 10, 14, 19 og 20).
3. Frami (setning 4, 5, 12 og 16).
4. jnusta (setning 8, 11 og 15).
5. ryggi (setning 6, 17 og 18).
6. Sjlfsti (setning 9 og 13).

Me essa vitneskju a leiarljsi var slfrileg kenning um algun a starfi sett fram. Kenningin lsir vinnuumhverfinu t fr v hversu augljsir ea rkjandi kvenir einkennisttir eru ar. Gert er r fyrir a greina megi vinnualgun t fr ngju starfsmanns vinnu og v hversu vel hann innir starfi af hendi. Ef vita er hversu vel maur uppfyllir krfur um hfni starfi er hgt a sp um velgengni hans ar. Hins vegar er sp fyrir um starfsngju t fr samsvrun milli forgangsrunar hans eim einkennisttum sem setningarnar tuttugu vsa til og ess hversu vel s forgangsrun fellur a v starfi sem maurinn vinnur. Til ess a mgulegt s a nta etta rgjf er nausynlegt a meta hversu rkjandi kvenir einkennisttir eru tilteknu vinnuumhverfi og hvaa krfur ngur starfsmaur gerir til essa tiltekna vinnuumhverfis.

Hfundar kenningarinnar hafa unni a ar til geru slfrilegu prfi "Minnesota Importance Questionnaire" sem heitir slensku "Minnesota spurningalistinn um starfskosti". etta prf er byggt upp af fyrrnefndum tuttugu setningum sem vsa til einkennistta vinnuumhverfis og raa er starfskosti.

Allar kenningar sem fjalla um samvirkni umhverfis og einstaklings gera r fyrir a essi samvirkni s sfelldum breytingum h. essar breytingar eru annahvort afleiingar breytinga umhverfi ea hgum ea standi einstaklingsins. S tmi sem vikomandi er sama starfi er notaur sem vsbending um algun, en algun er skilgreind sem skilegust samsvrun milli einstaklings og umhverfis.

Einstaklingsmunur er v hvernig starfsalgun kemur fram. essum mun milli einstaklinga m lsa me hugtkunum virkni, gagnvirkni og sveigjanleiki. essi hugtk vsa til ess a egar algun einstaklings a starfi er gna bregst flk vi renns konar mta. S sem beitir virkni breytir umhverfinu annig a a falli aftur a krfum hans, s sem beitir gagnvirkni breytir sjlfum sr til a falla a breytingum umhverfinu, s sem beitir sveigjanleika breytir engu. Misrmi milli umhverfis og einstaklings er olanlegt upp a vissu marki, en ar kemur a agera er rf. Ef breytingar reynast mgulegar reynir rautseigju. rautseigja sr sn takmrk og ef ekkert er a gert hverfur einstaklingur r starfi ea upplifir stand sem er llu ru verra, starfsrot, stundum nefnt kulnun. Starfsrot er a stand sem leiir beint ea beint til flestra ekktra starfstengdra sjkdma. Megineinkenni starfsrots er a einstaklingurinn vinnur vlrnt, finnur til ofreytu, neitar a tala um vinnuna og blekkir sjlfan sig hva eigin frammistu varar.

Starfsval og slfrileg prf

Slvna Konrs

egar vi upplifum vissu viljum vi f einhvers konar stafestingu sem eyir vissunni. eim tilgangi fara msir til slfrings. Slfringurinn kemur hvorki me allsherjarlausn n eyir vissu, heldur kennir hann okkur a afla upplsinga og vinna r eim. eim tilgangi eru t.d. slfrileg prf notu. Slfrileg prf eru mlitki slfrinnar. au eru tast verkefni ea spurningar sem valdar hafa veri samkvmt niurstum rannskna og snt er a eru gildur mlikvari eiginleika sem mla skal. Tala er um a essar mlingar su hlutlgar og er tt vi a r s hgt a endurtaka og hver s sem notar prfi fi smu niurstu. etta ir a mlitknin s slk a mlingarnar su reianlegar og rttmtar. annig a koma veg fyrir a upplsingar su litaar sjlfsmati, staalmyndum ea tilfinningum ess sem mlir. En vissulega eru essi prf ekki jafnnkvm sumum mlitkjum sem vi knnumst vi r okkar daglega lfi, enda er veri a mla tti sem aldrei vera skoanlegir beint. Slfrilegar mlingar eru, jafnframt v a vera hlutlgar, lka afstar og er tt vi mlitki sjlft en ekki a sem veri er a mla. Me afsti er tt vi a kvein hegun er mld og t fr henni er lykta um slrna eiginleika. Ef vi tlum a lykta um huga einhvers, skoum vi hvernig hann svarar kvenum spurningum og t fr v lyktum vi um huga hans.

Mlieiningarnar sem vi notum til a mla yngd og h eru mannasetningar, .e. byggar samkomulagi manna meal. essar mlingar eru ekki algildar, fremur en mlingar slfri, og tengjast ekki nttrulgmlunum, tt hugtk eirra su okkur svo tm a margir tti sig ekki uppruna eirra. Einu sinni var kvei a samrma yrfti mlikerfi, ar sem hver j ea menningarsvi hafi sitt kerfi, og v var iulega mgulegt a yfirfra kerfin milli menningarsva. Enn dag getur a veri vandkvum bundi. Metrakerfi var sami Frakklandi lok 18. aldar og metri var skilgreindur sem 1/10000000 fjarlgarinnar fr mibaug a norurpl. Gramm var skilgreint sem yngd eins fersentmeters vatns vi 4 grur Celsus. a yrfti v lti anna en ntt samkomulag um essar skilgreiningar til ess a kollvarpa v sem vi viljum tra a s okkar innbygga mliskyn egar vi giskum h og yngd ea fjarlg. sama htt hafa slfringar kvei a mlitala mealgreindar skuli vera 100.

Fr v a slfri starfs var frigrein hefur mikil hersla veri lg a ba til miss konar prf. Slfri starfs, starfsrgjf og slfrileg prf eru ntengd og erfitt er a fjalla um eitt af essu n ess a minnast allt.

run slfrilegra prfa

Um mija sustu ld var uppi Englandi aalsmaur a nafni Galton er hafi efni v a sinna mlum sem ekki gfu af sr neinar tekjur. Meal ess sem hann fkkst vi var a tba n.k. mlitki sem gtu mlt mismun milli manna. Hann hafi mestan huga skyn? og vibragshraa flks og taldi a essi hrai tengdist gfnafari. Galton lagi bi grunninn a ntmatlfri og mlingafri slfrinnar.

byrjun essarar aldar var fari a vinna a slfrilegum prfum eins og vi ekkjum au dag. Fyrsta greindarprfi var ra Frakklandi, Binet? Simon. a prf var san stafrt Bandarkjunum og var um heim sem Stanford?Binet og slensk tgfa ess gengur undir nafninu Matthasarprfi. fyrra stri var fyrst fari a vinna a slfrilegum prfum sem mla starfsgetu og starfshuga. Eitt eirra prfa sem byrja var a vinna a eim tma er enn nota og hefur ori tbreiddasta hugaprf allra tma, "Strong Interest Inventory", sem heitir slenskri ingu "hugaknnun Strong". etta prf er sfelldri run, og rannsknir v hafa stai sliti fr v um 1915. Slfrileg prf eru a v leyti lk vni a v eldri v betri, .e.a.s. ef gerjunin tekst.

Slfrileg prf eru spurningalistar og mis verkefni sem samkvmt rannsknum eru reianlegar og rttmtar mlingar. egar vi tlum um a mlitki s reianlegt er tt vi stugleika mlingar, .e. a hn s h eim er mlir og sni alltaf smu niurstu. Me rttmti er tt vi a prfi mli a sem v er tla a mla og a vi getum nota niursturnar til forspr. Sem dmi, viljum vi a niurstur mlinga leikni geri okkur kleift a lykta um greind, en ekki um sttt og stu ea einhverja persnuleikatti.

Hvers konar upplsingar gefa slfrileg prf?

Segjum svo a , lesandi gur, finnir ig kninn til a leita slfrilegrar rgjafar um nms? ea starfsval og a slfringurinn telji a ttir a svara nokkrum slfrilegum prfum. er elilegt a viljir f a vita hva essi prf segja um ig.

Flestir hafa heyrt tala um greindarprf og persnuleikaprf. v miur er a algengur misskilningur hj flki a greindar? ea persnuleikaprf gefi upplsingar um einhverja fasta str greindar og persnuleika. Greindarprf sna eingngu hvernig greindarmlitala einstaklings er mia vi einhvern kveinn hp, ar sem kvei hefur veri a mealtal s t.d. 100. Persnuleikaprf sna hvernig einstaklingur er lklegur til a bregast vi kvenum kringumstum ea tlka r, og er einnig mia vi svr kveins hps.

Til ess a tskra nnar hvernig upplsingar slfrileg prf gefa skal teki dmi sem byggist niurstu r hugaknnun Strong. hugaknnun Strong gefur mjg vtkar upplsingar um huga og hvernig mismunandi hugasvi tengjast msum strfum. essar upplsingar eru tilgtur sem byggjast lkum og fengnar me treikningum samspili svara einstaklingsins hinum msu ttum prfsins.

hugaknnun Strong gefur fyrsta lagi upplsingar um persnuger flks. egar vikomandi skjlstingur hefur fengi upplsingar um a hvernig persnuger hans tengist kvenu vinnuumhverfi getur hann afla sr vitneskju um au strf sem tengjast v.

ru lagi gefur prfi upplsingar um hva hann vilji hafa fyrir stafni frstundum og starfi. Er hann t.d. lklegri til a vilja eya kvldstund leikhsi fremur en vinahpi? Tekur hann rttaikun fram yfir lestur grar bkar? essar upplsingar eru tengdar upplsingum um val vinnuumhverfi og san er samspili milli essa skoa. Ennfremur er athuga hva af essu vikomandi telur a urfi a tengjast starfinu og hva hann vill aeins stunda frstundum.

rija lagi eru upplsingar sem byggjast v a bera saman svr skjlstings vi svr flks 170 starfsstttum. etta flk a sameiginlegt a vera ngt vinnu og sna rangur starfi. essi samanburur gefur til kynna hvaa strfum flk me svipa hugasvi og s sem svarai prfinu er ngt og nr rangri, og er hann v notaur til a sp um a hvers konar starfi okkar maur yri ngur og myndi helst n rangri. hersla skal lg a sagt var "hvers konar starfi" en ekki "hvaa starfi".

a er mikilvgt a skjlstingur geri sr grein fyrir v a niurstur slfrilegra prfa eru ekki stareyndir um hann sem einstakling, heldur kvenar upplsingar sem byggar eru v hvernig hann svarar prfinu ea leysir verkefni. Merking tlkunarinnar fst san vi samanbur v hvernig kvenir skilgreindir hpar hafa svara sama prfi.

Ef einhverjum er sagt a samkvmt hugaknnun Strong eigi hann a fara a lra lgfri er tlkunin rng, v slkt er hvorki hgt a segja grundvelli hugaknnunar Strong n nokkurra annarra slfrilegra prfa. Niursturnar eru vsbendingar sem tlast er til a skjlstingurinn vinni r vi kvrunartku um nm og starf.

Alltaf er htta mistlkun niurstana, og veldur s er heldur, en slk slys vera ekki vegna ess a prfin su vandragripir. En auvita eru til vandraprf, sem varla skyldi kalla prf, heldur spurningalista sem einhver hefur kvei a mli einhverja eiginleika. Slkir spurningalistar eru ru hverju tsku hj vikublunum. Niurstur slkra lista eru mta gfulegar og lfaspdmar og stjrnuspr.

N er a svo a vi kvrunartku urfum vi a vega og meta msa mguleika t fr msum hlium. Tplega gefa niurstur eins slfrilegs prfs okkur fullngjandi upplsingar til ess. Best er a byggja niurstum nokkurra prfa sem mla mismunandi eiginleika sem vi urfum upplsingar um til a velja skynsamlega.

slenskar rannsknir slfri starfs

Slvna Konrs

r hugmyndir, kenningar og aferir sem hafa veri kynntar hr koma erlendis fr, aallega fr Bandarkjunum. Elilegt er a velta v fyrir sr hvort etta eigi erindi hinga til lands. Vi urfum rannsknir til a svara eirri spurningu. Enn sem komi er er ftt um athuganir hrlendis essu svii, en r niurstur sem vi hfum gefa tilefni til a vinna fram. a er einungis t fr rannsknaniurstum sem slfrin getur mlt me tilteknum kerfum og aferum.

Hr eftir fer rstutt lsing niurstum strstu rannskna essu svii sem hinga til hafa veri gerar hrlendis. Vonandi eiga fleiri rannsknir eftir a lta dagsins ljs ur en langt um lur.

Konan og vinnan

Konur vinnumarkai hafa veri umfjllunarefni kvennabarttu ntmans. Spurningunni um a af hverju konur skja ahlynningarstrf en karlar annars konar strf hefur ekki enn veri svara. a virist vera nokku algilt a konur vinni lglaunastrf. Hvort um er a kenna a konur su afkastalitlar kjarabarttu ea v a r kri sig ekki um nnur strf, skal sagt lti. En einhverra hluta vegna hefur runin ori essi. kvein hugmyndafri kvennabarttu hefur lagt herslu a a konur eigi sr sinn reynsluheim og a starfsval eirra mtist af honum. Hin hefbundnu kvennastrf eigi a vera jafnrtth hinum svoklluu karlastrfum og su jafnmikilvg, v beri a jafna launamun kynja. Anna sjnarmi er a konur eigi a hasla sr vll hefbundnum karlastrfum og tryggja annig jafnrtti starfsvali og jfn laun.

rtt fyrir ratuga rur sem beint hefur veri til kvenna um a hasla sr vll vinnuheimi karla, hefur lti fari fyrir aukningu kvenna eim vgstvum. a hefur veri tali a konur sem brjta hefir hljti a vera ngari starfi en hinar sem fara hefbundnar leiir starfsvali. Engar ekktar rannsknir styja etta.

ri 1989 birti Slvna Konrs greinina "Rannskn starfsngju kvenna rem hefbundnum og rem hefbundnum kvennastrfum".

Rannsknin var bygg ggnum fr 185 konum eftirtldum starfsstttum: grunnsklakennarar, hsklamenntair hjkrunarfringar, ritarar, lknar, verkfringar, forstjrar. Niurstur sndu a r konur sem vldu starfi eingngu t fr huga voru ngar starfi, r gtu ekki nefnt starf sem r vildu frekar gegna. Konur sem vldu starfi vegna ytri hrifa, svo sem atvinnuryggis ea vegna hrifa fjlskyldu og vina, nefndu strf sem r vildu frekar gegna og mldust ngar starfi. hugaknnun Strong og spurningalisti um starfsval var nota til gagnasfnunar. Einstaklingsmunur kom fram innan starfssttta, h aldri og fjlskylduhgum, hva varai hvata til starfsvals. Starfsval sem byggist einvrungu starfshuga var a sem greindi milli ngra og ngra kvenna starfi. Ekki kom fram munur ngju eftir v hvort starfi var hefbundi ea hefbundi.

Fjldi ngra kvenna innan hverrar starfsstttar:

Grunnsklakennarar

69%

Hjkrunarfringar

52%

Ritarar

45%

Verkfringar

65%

Lknar

39%

Forstjrar

77%

etta segir a ngustu starfsstttirnar su lknar og ritarar. essar niurstur benda eindregi til ess a hugmyndafri og stjrnmlarur su ekki kvarandi um a kvei starfsval skili ngju starfi. Einstaklingurinn sem slkur, hvort heldur karl ea kona, verur a velja snum eigin persnulegu forsendum h tskustefnum og ytri hrifum.

Rannskn slenskri ger Minnesota spurningalistans

ri 1984 geri Slvna Konrs rannskn rttmti notkunar "Minnesota Importance Questionnaire" hr landi. etta prf heitir slensku "Minnesota spurningalistinn um starfskosti". Prfi var lagt fyrir slenska og bandarska framhaldssklanema. Niurstur essara rannskna gfu til kynna a notkun prfsins hr landi vri rttmt. Svr nemenda var ekki hgt a agreina t fr jerni og sami kynjamunur kom fram h jerni. etta segir a smu starfskrfur su settar fram hj framhaldssklanemum slandi og Bandarkjunum. a er hins vegar lkt me nemendum essara tveggja ja a nmsval slenskra nema byggist sur eim starfskrfum sem eir setja fram en val bandarskra framhaldssklanema. Nemendur sem velja raungreinar skera sig arna r, starfskrfur eirra spu um nmsval framhaldsskla. Stlkur hfu sur vali nmi samkvmt starfskrfum en drengir. Hugsanlegt er a rngt val innan slenska sklakerfisins eigi arna sk . a var t.d. berandi a eir sem settu fram starfskrfur tengdar listum voru ekki nmi sem tengdist listum nokkurn htt.

Rannskn starfsngju slkkvilismanna og kennara

ri 1986 vann gsta Gunnarsdttir rannskn starfsngju slkkvilismanna og grunnsklakennara. Hn byggi rannsknina slfrilegri kenningu um algun a starfi. Niurstur gfu til kynna a smu ttir vru kvarandi um ngju essara sttta starfi hr landi og hj starfsbrrum eirra Bandarkjunum. eir ttir sem voru rkjandi hj slkkvilismnnum voru: A geta veitt flagslega jnustu, a sj rangur starfi og a geta unni n ess a starfi brjti gegn eigin siferiskennd. Slkkvilismenn vilja ekki vinna einir og eir gera ekki krfur um launajfnu. r krfur sem kennarar setja fram eru: A hafa t ng fyrir stafni, a starfi feli sr tkifri til a komast betri stu, kennarar vilja tilbreytingu og starfa a flagslegri jnustu. Kennarar setja fram krfu um frama samflaginu en telja a jafnframt vonlausa krfu starfi kennara. Slkkvilismenn voru snu ngari me sitt starf en kennarar.

Rannsknir rttmti hugaknnunar Strong

Slvna Konrs ddi og vann rannskn rttmti hugaknnunar Strong til notkunar hr landi.

essi rannskn byggist stru rtaki laga? og verkfrinema slandi, Mexk og Bandarkjunum, samt rtaki lgfringa og verkfringa Bandarkjunum. Niurstur sndu a prfi mldi ekki menningarmun innan nmshpa laganema annars vegar og verkfrinema hins vegar. Munur var hugasvii essara tveggja hpa h jerni, .e. mgulegt var a agreina laganema fr verkfrinemum grundvelli huga, en ekki reyndist mgulegt a agreina hpana samkvmt jerni. essi niurstaa leyfi a rskura prfi rttmtt mlitki hr landi.

Athyglisvert var a slenskir nemar skru sig r a v leyti a eir hfu mun sur frilegan huga en flagar eirra Bandarkjunum og Mexk, en var essi munur ekki ngur til a agreina slensku nemana fr rum hpum. slenskir nemar voru lklegri til a sj nmi sem hagntt tki til tekjuflunar framtinni en sem frilega hugavert.

v m velta fyrir sr hvort etta su hugsanlega hrif eirrar menningar sem landbnaur og fiskveiar skapa. ar sem heimspeki og frimennska er innflutt slandi og vi eigum enga slenska heimspeki? og vsindahef lti hsklanemar hr nmi praktskari augum en flagar eirra rum lndum.

S hpur slenskra nema sem leit nmi sem frilega hugavert var lklegri en arir til a ljka nmi. ngja slenskra nema me nmsval var einnig h v hvert vihorf eir hfu til nmsins.

Agnes Agnarsdttir slfrinemi geri athugun v hvort kvarinn hugaknnun Strong sem mlir algun a nmi vri jafng forsp um nmslok og einkunn kvenum fgum fyrsta ri laga? og verkfrideild. Niurstur sndu a nota m kvarann til a sp fyrir um vidvl nmi og nmslok.

Vinnustaurinn

urur Hjlmtsdttir

Megineinkenni fyrirtkja og stofnana eru a r snast um flk. r eru bnar til af flki, flk vinnur eim, r eru til fyrir flk. Flk getur hins vegar veri treiknanlegt, a hegar sr oft rkrtt, hefur miss konar tilfinningar og samskipti manna eru flkin. etta veldur v a ekki er hgt a setjast niur og ba til einfalt kort af skipulagi, samskiptum og starfi innan stofnana rtt eins og landabrf. Hvernig eru stofnanir samsettar? Hvaa lgml gilda? Er hgt a stra v sem gerist innan eirra? Hvernig ttu stofnanir a vera? Allt eru etta spurningar sem leita hefur veri svara vi. Hinn mannlegi ttur rekstri fyrirtkja gerir framlag slfrinnar mjg mikilvgt. Nausynlegt er a nta ekkingu sem slfrin br yfir innan fyrirtkja. Kenningar um stofnanir eiga a sameiginlegt a r mia a v a skra uppbyggingu og starfsemi eirra og hegun einstaklinga og hpa innan eirra.

a m flokka flestar kenningar undir rj hfusjnarmi sem komi hafa fram. au eru stuttu mli essi:

1. Liti er stofnanir sem kvei kerfi sem hgt er a teikna niur bla og skipuleggja bi framleislu og samskipti t fr eim uppdrtti.
2. Liti er hinn mannlega, persnulega tt innan stofnana, starfsmennirnir eru svisljsinu.
3. Liti er stofnanir sem afrakstur af samskiptum hpa einstaklinga innan eirra.

En ltum nnar kenningar sem falla undir essi sjnarhorn.

Vinnustaur hins vlrna kerfis

Nsta ekktur verkfringur, Frederick W. Taylor, setti fram um sustu aldamt fyrstu fullbura kenninguna um hvernig bri a skipuleggja vinnuna. Hann geri sr grein fyrir a stjrnun var mjg btavant verksmijum eirra tma. Kva svo rammt a essu a ekki var algengt a verkamenn vru barir til hlni. Taylor taldi a me bttri stjrnun vri hgt a auka hagna, bi verkamannanna og eigenda verksmijanna. En til ess a etta vri mgulegt urftu menn a last meiri ekkingu vinnuferlinu. essarar ekkingar urfti a afla me rannsknum. Taylor hf v viamiki rannsknarstarf. Niurstur rannsknanna voru grfum drttum r a vinnuna tti a skipuleggja annig a hverju starfi vri lst nkvmlega. a urfti a afmarka hvert starf eins og kostur var. a urfti nkvmt og stugt eftirlit me verkamnnunum en a var hlutverk stjrnandans a sj um a. Hgt var a jlfa verkamennina annig a eir skiluu meiri rangri. skapaist mguleiki til a verlauna me hlutdeild hinni bttu afkomu sem af slku hlaust. Peningar voru litnir eini drifkrafturinn til a f flk til a vinna.

essi kenning hefur veri kllu kenningin um vinnustai sem vlrnt kerfi, vegna ess a liti var verkamanninn eins og hluta af vl. Hver verkamaur vann kveinn verkhluta eins og hver hluti vlarinnar vinnur kvei starf. Tali var auvelt a skipta t verkamnnum eins og skipt er um tannhjl vl.

kostir essa skipulags eru hversu erfitt og sltandi er fyrir starfsflki a vinna vi essi skilyri. Starfsmenn eru sviptir sjlfri og ltilsvirtir. eir vera hver rum hir vinnuferlinu, v einn getur ekki byrja snum verkhluta fyrr en nsti maur undan hefur loki vi sinn. Starfsmenn missa yfirsn yfir framleisluna vegna ess a eir vinna alltaf vi sama verkhlutann. Strfin vera einhf og tilbreytingarlaus. Stofnunin verur stirnu og sveigjanleg og lendir auveldlega vandrum vegna essa. Einnig er hpi a lta peninga hi eina sem skiptir starfsmanninn mli. Ekkert tillit er teki til tta eins og lanar starfsflks ea samskipta vinnusta.

essar hugmyndir eru enn dag mjg hrifamiklar stjrnunarfrum. Ngir a minna bnuskerfi frystihsum landsins og flilnuna svoklluu, ar sem hver og einn vinnur afmarkaan hluta verksins og herslan er gi og afkst. Str hluti launa starfsflksins byggist san v hversu hratt vinnslan gengur fyrir sig.

Vinnustaur skrifrisins

byrjun aldarinnar kom Max Weber fram sjnarsvii me skrifriskenningu sna. Hn byggist eirri hugmynd a ll samskipti innan stofnana stjrnist af reglum. Kjarni kenningarinnar er eftirfarandi: Markmi stofnana eru skr. Valdamesti maur stofnunarinnar situr efst valdapramda, valdaminnstu mennirnir eru nesta lagi pramdans. Stjrnunarpramdinn er rskiptur ar sem yfirstjrnandinn er efst, millistjrnendur mistiginu og verkstjrnendur nest. Fstir starfsmenn eru efst pramdanum en flestir starfa nest.

Srhfing er mikil, annig a menn vinna einungis a starf sem eir eru hfastir til a vinna, skurlknirinn sker upp sjklinga en skrar ekki glfin. Bnar eru til samskiptareglur og fylgst er me a fari s eftir eim. annig er nemendum sklans gert a ganga snyrtilega um, mta rttum tma ea bijast ella afskunar. Lg er hersla a tengsl milli manna su persnuleg. annig m nefna samskipti nemenda og kennara sem ekki er tali skilegt a veri of nin og persnuleg. a er ljst hver rur yfir hverjum. Verkstjrinn frystihsinu rur yfir starfsmanninum salnum og framkvmdastjrinn yfir verkstjranum. Umbunum og refsingum er beitt. Sem dmi um umbun m nefna a starfsmaur fr launahkkun vegna ess a hann fylgir fyrirmlum t ystu sar. Refsing gti falist v a starfsmaur fengi ekki stuhkkun vegna ess a hann hefi sjaldan stimpla sig inn til vinnu rttum tma. Stugleiki er innbyggur stofnanirnar og andstaa gegn run. Stugleikanum er tla a tryggja afkst. essi andstaa gegn run kemur oft annig fram a fyrirtkjum tekst ekki a breyta starfsemi sinni samrmi vi breyttar forsendur. Fyrirtki tekst kannski ekki a mta aukinni samkeppni og verur v gjaldrota fyrr ea sar.

Samkvmt tveim framangreindum kenningum ltur stjrnandinn niur til starfsmannanna. Mikilvgustu verkefnin eru tlanir, skipulagning, string, eftirlit, fyrirskipanir, samhfing.

etta skipulag hefur veri gagnrnt fyrir a vera manneskjulegt. a sviptir starfsmanninn sjlfstinu, reglurnar virast ekki jna neinum tilgangi, r virast aumkjandi og einhlia, sem gerir starfsmanninn sinnulausan og firrtan. Oft reyna starfsmenn a verjast essu me neikvri afstu til stofnunarinnar. Slk afstaa lsir sr t.d. a flk talar illa um yfirmenn og stofnun sn milli, a gefst fljtt upp vi n verkefni, a sr ekki tilganginn v sem a er a gera, a mtir illa til vinnu, er oft veikt ea segir fljtlega upp. Starfsemi stofnunarinnar er mjg ung vfum og stnu. Ekki er samsvrun milli ess hvernig menn vilja a stofnunin s og hvernig hn er. Stjrnendur hafa t.d. sett sr kvei markmi sem eir vilja n, en starfsflki hefur ekki fengi ngar upplsingar um hvert etta markmi s ea hvernig eigi a n v. Starfsmaurinn skist eftir v a eignast ga vini vinnunni en finnst a sr vikomandi tt forstjrinn hafi tala um a sasta fundi a auka afkst um 20%.

Dmi um skrifri blasa va vi. Athugum opinberar stofnanir essu ljsi. Forstjrinn situr efst pramdanum og hefur mest vld, san koma framkvmdastjrarnir og svo verkstjrarnir me almenna starfsmenn sem sna undirmenn. Verkstjrarnir eru fjlmennastir flokki stjrnenda og hafa jafnframt minnst vald. Srhfingin er mikil, allir hafa sinn kvena verkahring sem ekki er fari t fyrir. Reglur eru skrar og fylgst er me a fari s eftir eim. starfi yfir? og undirmanna gtir kveinnar fjarlgar sem hamlar persnulegum tengslum. Oft er valdarunin aus ef liti er inn fundi opinberra stofnana. Vi borsendann situr forstjrinn og t fr honum til beggja hlia raast san flki eftir v hvar a heima pramdanum.

Vinnustaur mannlegra samskipta

Elton Mayo hf rannsknir ri 1927, ar sem tlunin var a kanna hvaa hrif mismunandi ytri vinnuastur hefu afkst starfsmanna. Fyrir tilviljun var veri a lagfra ljsabna hj einum hpi verksmijunni um svipa leyti. essi hpur jk skyndilega afkstin n ess a nokku hefi veri rtt vi hann um rannsknina ea laun hefu veri hkku. egar leita var skringa kom ljs a flki taldi a lsingin hefi veri lagfr vegna ess a stjrnendum fyrirtkisins vri annt um velfer ess. Vi etta beindist athygli rannsknarmanna auknum mli a manneskjunni sem vinnur vinnuna, en ekki skipulagningu vinnunnar. Niurstur rannsknanna voru r a vintta milli starfsflks, gagnkvm viring og lan starfi hefu jafnmiki a segja og skipulagning vinnunnar. Manneskjan virtist stjrnast miklum mli af tilfinningum og hugamlum. Starfsmenn virtust n mestum rangri egar eir unnu saman hp, ar sem eir gtu haft hrif og voru gagnkvmu sambandi hver vi annan.

Mikilvg hlutverk stjrnandans eru samkvmt essu a gera sr grein fyrir hvaa hvatir ra hegun manna og a sna flagslega hfni, .e. vera fr mannlegum samskiptum, fr um a leibeina flki og sna v skilning.

Takmarkanir essa sjnarmis felast v hve erfitt er a skipuleggja stofnanir t fr v. eir ttir sem skipta mli, svo sem tilfinningar og samskipti, eru ltt reifanlegir. Starfsmenn urfa einnig a vera vel upplstir um starfsemina til a geta haft au hrif sem kenningin telur svo skileg.

Kenningin hefur haft au hrif a mevitund um hinn mannlega tt rekstri stofnana hefur aukist. Hagsmunaml starfsmanna eru litin mikilvgari en ur var. Velferarml, svo sem sturtur vinnusta og manneskjulegra umhverfi, hafa komist dagskr. Fjalla hefur veri um vihorf stjrnenda til starfsmanna. Lg hefur veri hersla mikilvgi ess a hvetja starfsflk til da og roska og ra hpvinnu.

Dmi anda essa sjnarmis er hpvinna kennara innan kveinna greina ea bekkjadeilda sklans. Kennarar sem t.d. kenna kvei fag hafa samband sn milli, ra efnistk kennslunnar, skipuleggja nmsefni og skiptast efni. etta eru dmi um hpa sem einkennast af jafnrtti, gagnkvmum samskiptum og viringu einstaklinga hvers fyrir rum.

Vinnustaur opins kerfins

Um 1960 kom fram kenningin um opi kerfi. Kenningin ltur svo a stofnanir samanstandi af hpum sem hafa mismunandi hagsmuna a gta. Hparnir koma sr saman um markmi stofnunarinnar. Einnig er lg hersla gagnkvm tengsl stofnana vi umhverfi sitt. Stofnanir eiga bi a skila fr sr til umhverfisins, t.d. upplsingum og vrum, og f slkt hi sama til baka.

Verkefni stjrnanda er a fylgjast me v a kerfi gangi snurulaust samskiptum snum vi umhverfi, en hann ekki a skipta sr af smatrium starfseminni. annig er liti stofnanir vara samhengi, sem hefur hrif hlutverk stjrnandans. t fr essari kenningu m lta stofnanir sem lfrna heild lkt og mannslkamann. Inn stofnanir eru tekin afng eins og egar maurinn borar mat. kvein mehndlun afngum sr sta eins og lkaminn meltir matinn. Mehndlun afngum leiir til afrakstrar lkt og maurinn hreyfir sig og vinnur. Hringrs er kerfinu hlist blrs lkamans. a byggist upp orka lkt og lkamanum. Upplsingar fla til og fr kerfinu og a leitast vi a halda jafnvgi eins og maurinn borar og sefur. Srhfing og samvinna sr sta eins og srhf lffri vinna saman. Hgt er a fara mismunandi leiir a sama marki lkt og maurinn getur vali hvaa futegunda hann neytir.

Styrkur essarar kenningar er s a hn gerir r fyrir sveigjanleika til ess a bregast vi breyttum astum. Kenningin hefur einnig haft au hrif a hersla lri innan fyrirtkja hefur aukist. annig er hpstarf liti mikilvgt, hrif starfsflks kvaranatku eru brennidepli og tali er skilegt a strf su fjlbreytt en ekki einhf. Me essu er tali mgulegt a auka bi ngju starfi og afkst starfsmanna.

Ltum skla t fr essu sjnarhorni. Afngin eru nemendurnir. Nemendum er veitt kvein ekking, afngin eru mehndlu. Afraksturinn er menntari nemendur. Hringrs er innan sklans, nir nemendur koma inn sklann, nemendur frast upp um bekk og nemendur tskrifast. Spenna er til staar sem felst v a reynsla og ekking skapast sem viheldur kerfinu. Upplsingar streyma inn sklann og fr honum. Leitast er vi a halda kvenu jafnvgi. Srhfing er til staar ar sem sumir kennarar eru srhfir til a kenna sgu, arir ensku o.s.frv. Valkostir eru innan sklanna, .e. val um mismunandi nmsefni.

r kenningar sem rddar hafa veri hr tiloka ekki hver ara. Rttara vri a segja a r bttu hver ara upp. Stofnanir geta haft au einkenni sem allar kenningarnar lsa mismunandi mli eftir v hvers elis stofnunin er ea hvernig hn breytist tmans rs. Enda hafa flestir kenningasmiirnir aeins beint athygli sinni a afmrkuum hluta ess veruleika sem stofnanir og fyrirtki lifa og hrrast . annig hefur veri fari ofan saumana kvenum ttum kostna annarra.

Slvna Konrs, slfringur

 

Til baka

Prentvn tgfa 

Skoanaknnun

Hefur lit lkama ns mikil hrif hvernig r lur me sjlfa/n ig ?
Svarmguleikar

Skrning pstlista

Tlvupstfang
Skru ig pstlista persona.is til a f frttir og tilkynningar fr okkur framtinni.